ارزیابی بهبود عملکرد گندم دیم (Triticum aestivum L.) با استفاده از مایه تلقیح باکتری‌های محرک رشد

بوم شناسی کشاورزی

مقاله 6، دوره 12، شماره 3 - شماره پیاپی 45، پاییز 1399، صفحه 447-467   

نوع مقاله: علمی - پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jag.v12i3.68276

نویسندگان

کاظم خاوازی¹؛ ولی فیضی اصل^{* 2}؛ محمد حسین سدری³؛ علی اشرف طلیعی⁴؛ جعفر گوهرگانی⁵؛ محمد اسماعیلی⁶؛ رضا سلیمانی⁷

¹مؤسسـه تحقیقـات خـاک و آب، سـازمان تحقیقـات، آمـوزش و تـرویج کشاورزی، کرج، ایران

²مؤسسه تحقیقات کشاورزی دیم کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، مراغه، ایران

³مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، سنندج، ایران

⁴معاونـت مؤسسـه تحقیقـات کشـاورزی دیـم کشـور، سـازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کرمانشاه، ایران

⁵مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، کهگیلویه و بویراحمد، ایران

⁶مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، زنجان، ایران

⁷مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، ایلام، ایران

چکیده

به­منظور ارزیابی اثر باکتری‌های محرک رشد گیاه در افزایش عملکرد گندم (Triticum aestivum L.) دیم، آزمایشی در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با 15 باکتری محرک رشد با یک شاهد در چهار تکرار و در شش ایستگاه تحقیقات کشاورزی دیم مراغه، قاملو، سرارود، گچساران، خدابنده و شیروان چرداول در سال زراعی 89-1388 به‌اجرا در آمد. نتایج نشان داد، تلقیح باکتری‌های محرک رشد توانست عملکرد دانه گندم دیم را در هر شش ایستگاه افزایش دهد که این افزایش در اغلب مکان‌های آزمایشی از لحاظ آماری معنی‌دار بود. حداکثر افزایش عملکرد دانه در مراغه، کرمانشاه، کردستان، ایلام، زنجان و گچساران به­ترتیب به‌میزان 6/19، 1/45، 4/12، 4/18، 2/10 و 6/11 درصد بود که متوسط این افزایش برای مطلوب‌ترین باکتری‌های محرک رشد در مناطق مورد مطالعه 382 کیلوگرم در هکتار بود. با روش GGE بای‌پلات باکتری‌های محرک رشد به دو گروه دارای عملکرد بالا (تیمارهای شماره 2، 3، 6، 8، 9 و 10) و پائین (تیمارهای شماره 1، 4، 5، 7، 11، 12، 13، 14، 15 و 16) و مکان‌های مورد مطالعه به سه گروه (گروه اول کردستان و گچساران، گروه دوم مراغه، زنجان و ایلام و گروه سوم کرمانشاه) تفکیک شد. مناسب‌ترین تیمار برای گروه کردستان و گچساران شماره 9، برای مراغه، زنجان و ایلام شماره 2 و برای کرمانشاه شماره 5 بود، امّا چنانچه هدف معرفی تنها یک باکتری‌ محرک رشد برای کل مناطق باشد، مایه تلقیح شماره 9 مناسب‌ترین است. بنابراین استنباط می‌شود، از باکتری‌های محرک رشد می‌توان در بهبود عملکرد گندم دیم در دیمزارهای ایران استفاده نمود.

کلیدواژه‌ها

بهبود عملکرد؛ تلقیح بذر؛ GGE بای پلات

مراجع