مطالعه وضعیت تولیدات علمی در حوزه موضوعی «علم باز»

پژوهشنامه کتابداری و اطلاع رسانی

مقاله 8، دوره 10، شماره 2 - شماره پیاپی 20، اسفند 1399، صفحه 161-183   

نوع مقاله: مقالات پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/infosci.2021.23982.0

نویسندگان

شیما مرادی^{* 1}؛ فیروزه دوخانی²

¹استادیار/مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور

²دانش آموخته دکترای علم اطلاعات و دانش‌شناسی، پژوهشگر حوزه علم سنجی در زمینه آلتمتریکس

چکیده

مقدمه: علم باز یکی از مفاهیم کلیدی جامعه علمی است و هر نوع تغییر در ارتباط با آینده دانش علمی و انتشار آن ‌را شامل می­شود. ­به‌منظور ارائه نقـشه جامع علمی حوزه موضوعی علم باز در دنیا، پژوهش حاضر درصدد است روند تکامل موضوعی و تاریخی این حوزه علمی، شبکه هم­تألیفی و هم­رخدادی ­واژگانی آن‌را بررسی نماید.
روش­ شناسی: پژوهش از نوع کاربردی علم­ سنجی است که با رویکردی کمّی، با روش کتابخانه­ ای و بهره­ گیری از شاخص­های علم­ سنجی، به بررسی وضعیت تولیدات علمی علم باز از ابتدا تا پایان سال 2019 پرداخته است. برای مصورسازی از نرم‌افزار وی.او. اس.ویور و گفی استفاده شده است.
 یافته­ ها: تنوع حوزه ­های موضوعی در علم باز بسیار بود و اغلب مدارک علمی علم باز در حوزه علوم کامپیوتر و علوم اجتماعی نمایه شد­ه­ اند. بررسی تاریخی موضوعی علم بازنشان داد دسترسی باز و داده­های باز که جزء سه موضوع مورد توجه پژوهشگران این حوزه تا سال 2019 است، بر اساس شبکه هم­واژگانی علم باز دارای رخداد­های بالاتری نسبت به سایر مفاهیم بودند. آمریکا و انگلستان تأثیرگذارترین کشورها در حوزه علم باز بودند، در حالی که هیچ مدرکی از کشور ایران در اسکوپوس در حوزه علم باز نمایه نشده است. به‌علاوه، تحلیل شبکه هم­نویسندگی پژوهشگران نشان داد نویسندگانی که دارای شبکه هم­نویسندگی قوی­تری هستند بر اساس تحلیل پایگاه اسکوپوس جزء نویسندگان پر تولید حوزه هم بودند.
نتیجه­: این حوزه میان­­ رشته­ ای و تولیدات آن در طول سال‌های مورد بررسی روندی صعودی داشته است.

کلیدواژه‌ها

علم همگانی؛ علم آزاد؛ دسترسی آزاد؛ دسترسی باز؛ تولیدات علمی؛ مصورسازی؛ علم‌سنجی

مراجع