ساخت و اعتباریابی مقیاس فقر اطلاعاتی

پژوهشنامه کتابداری و اطلاع رسانی

مقاله 5، دوره 11، شماره 2 - شماره پیاپی 22، دی 1400، صفحه 83-104   

نوع مقاله: مقالات پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/infosci.2021.24147.0

نویسندگان

عبدالحسین فرج پهلو¹؛ منصور کوهی رستمی²؛ کیومرث بشلیده³؛ ندا پورخلیل^{* 4}

¹استاد/ دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

²استادیار/ دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

³استاد / دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

⁴عضو نهاد کتابخانه های عمومی، اهواز، ایران

چکیده

مقدمه: فقر اطلاعاتی نشان‌دهنده وضعیتی است که گروه ­ها و افراد دسترسی کافی و برابر به اطلاعات کمّی و کیفی یا توانایی استفاده از آن ‌را ندارند. هدف پژوهش حاضر ساخت و اعتباریابی مقیاسی برای سنجش فقر اطلاعاتی است.
روش‌شناسی: پژوهش حاضر کاربردی و به روش «آمیخته اکتشافی» انجام شده است. ابتدا در بخش کیفی، مؤلفه ­های فقر اطلاعاتی با استفاده از مرور متون و با استفاده از نظرها و دیدگاه خبرگان و صاحب­ نظران با روش دلفی گردآوری شده و به‌عنوان پایه و اساس بخش کمّی مورد استفاده قرار گرفته ­اند و سپس در بخش کمّی جهت اعتباریابی مقیاس از تحلیل عامل استفاده شد. جامعه پژوهش حاضر کلیه افراد 15 سال به بالای شهر اهواز بود.
یافته ­ها: نتایج تحلیل عامل، 31 گویه را تأیید نمود که این گویه­ ها با استفاده از تحلیل عامل اکتشافی در 5 عامل سواد رسانه‌ای و اطلاعاتی، دسترسی به اینترنت، دسترسی به کتاب، عوامل رفتاری و مهارت­ های دیجیتالی دسته ­بندی شدند.
 نتیجه‌: بررسی تعاریف متعدد ابعاد مختلف فقر اطلاعاتی نشان داد این پدیده را می­توان در چهار بعد اساسی دسته­ بندی کرد که هر کدام می­توانند زیرمجموعه‌های خود را داشته باشند. بنابراین به نظر می­رسد کمبود دسترسی به اطلاعات، ضعف در مهارت دستیابی و استفاده از اطلاعات و رفتارها و دیدگاه ­های فرهنگی و اجتماعی فرد می­تواند وضعیتی را شکل دهد که منجر به فقر اطلاعاتی گردد. در پژوهش حاضر نیز وجود همین ابعاد در تبیین فقر اطلاعاتی تأیید شد و مؤلفه‌های دسترسی (کتاب و اینترنت)، مهارت دیجیتالی، استفاده (شامل سواد رسانه‌ای و اطلاعاتی) و رفتارهای فرهنگی تأیید گردید.

کلیدواژه‌ها

فقر؛ اطلاعات؛ فقر اطلاعاتی؛ مقیاس؛ ساخت و اعتباریابی

مراجع