فراسنجه‌های زیستی دوجنسی سن سبز پستهBrachynema signatum Jakovlev (Hemiptera: Pentatomidae) روی مغز پسته

پژوهش های حفاظت گیاهان ایران

مقاله 1، دوره 37، شماره 4 - شماره پیاپی 62، زمستان 1402، صفحه 351-361   

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jpp.2024.81629.1146

نویسندگان

محبوبه خواجه حسینی صالح آباد¹؛ عباس خانی^{* 1}؛ حمزه ایزدی²؛ نجمه صاحب زاده¹؛ محمد امین سمیع²

¹گروه گیاه پزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه زابل، زابل، ایران

²گروه گیاه‌پزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه ولی‌عصر (عج) رفسنجان، رفسنجان، ایران

چکیده

پسته مهم­ترین محصول باغی است که در مناطق مرکزی ایران به‌طور گسترده کشت می‌شود. صادرات سالانه این محصول به 100000 تن می‌رسد که رتبه دوم پس از درآمد نفتی کشور را دارد. کرمان مهم­ترین استان تولید‌کننده پسته در ایران است. بالاترین سطح زیرکشت از اراضی تولید پسته در این استان به ارقام کله قوچی، احمدآقایی، اوحدی و اکبری اختصاص دارد. درختان پسته توسط بسیاری ازآفات مورد حمله قرار می‌گیرند. سن سبز پسته Brachynema signatum (Hem.: Pentatomidae) از آفات مهم و کلیدی پسته در ایران است. حشرات بالغ و پوره­های این آفت از میوه‌های در حال رشد پسته تغذیه و خسارت قابل توجهی به قسمت رویی ایجاد می‌کنند که موجب ریزش میوه می‌شوند. سن‌های بدبو ناقل قارچ بیماری‌زای Nematospora coryli Peglion هستند که باعث چوب‌پنبه‌ای شدن پسته و بوی تا حدودی تلخ و بد پسته می‌گردند. در مناطق پسته‌کاری ایران، این آفت در باغات پسته سرتاسر استان کرمان وجود دارد و می‌تواند چهار تا پنج نسل در سال تولید کند. در این پژوهش فراسنجه‌های جدول زیستی باروری- دو جنسی سن سبز پسته در اتاقک رشد با شرایط دمایی 1 ± 27 درجه سلسیوس، رطوبت نسبی 5± 65 درصد و دوره نوری 16 ساعت روشنایی و 8 ساعت تاریکی روی مغز تازه پسته رقم کله‌قوچی، مورد بررسی قرار گرفت. مطالعه‌ی جدول زیستی با 100 عدد تخم هم‌‌زاد سن انجام شد. تمامی سنین پورگی و حشرات کامل تا پایان عمر، هر روز با مغز تازه پسته رقم کله‌قوچی تغذیه شدند و داده‌های بقا و تولید تخم روزانه، جهت تشکیل جدول زیستی باروری- دو جنسی مرحله سنی، ثبت گردید. نتایج نشان داد میانگین کل زمان رشد از تخم تا مرگ افراد بالغ 85/83 روز می‌باشد. ماده‌ها در روز 36 شروع به تخم‌گذاری کردند و در روز 44 به اوج تخم‌گذاری خود رسیدند و سپس این روند به تدریج کاهش یافت تا اینکه میزان تخم‌گذاری در روز 86 به صفر رسید. نرخ ذاتی افزایش جمعیت برابر با 0030/0±084/0 (ماده/ماده/روز)، نرخ خالص تولید مثل برابر با 18/11±78/78 (نتاج/فرد) و نرخ ناخالص تولید مثل برابر با 17/15±14/140 (نتاج/فرد)، مدت زمان یک نسل برابر با 387/0 ± 55/51 (روز) و نرخ متناهی افزایش جمعیت برابر 003/0±088/1 (ماده/ماده/روز) بدست آمد. از جدول زیستی باروری می‌توان برای تجزیه و تحلیل و درک تأثیر عوامل خارجی و گیاهان میزبان بر رشد، بقا، تولید مثل و نرخ ذاتی افزایش جمعیت حشرات استفاده نمود. کیفیت گیاه میزبان عامل مؤثری بر باروری و نرخ رشد جمعیت حشرات گیاهخوار است. تجزیه و تحلیل جدول زیستی باروری به‌دست‌آمده در این مطالعه نشان داد که B. signatum رشد مناسبی در رژیم غذایی طبیعی داشته است. این نتایج می‌تواند به درک تغییرات جمعیت حشره مورد مطالعه در شرایط مزرعه و تصمیم‌گیری و مدیریت بهتر این آفت در برنامه‌های مدیریت تلفیقی آفات (IPM) برای محصول مهم اقتصادی پسته کمک کند.

کلیدواژه‌ها

پسته؛ جدول زیستی دو جنسی؛ سن سبز؛ فراسنجه‌های رشد جمعیت

مراجع