ارزیابی تغییرات مکانی-زمانی کاربری اراضی بر اساس شاخص‌های کیفی اکولوژیکی (مطالعه موردی: حوضه دریاچه زریبار)

جغرافیا و مخاطرات محیطی

مقاله 11، دوره 13، شماره 4 - شماره پیاپی 52، زمستان 1403، صفحه 269-290   

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/geoeh.2024.86012.1446

نویسندگان

مهین ساعدپناه¹؛ جمیل امان اللهی^{* 2}

¹دانشجوی دکترای محیط‌زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران

²دانشیار گروه علوم و مهندسی محیط‌زیست، دانشکده منابع طبیعی، دانشگاه کردستان، سنندج، ایران

چکیده

فناوری سنجش‌ازدور می­تواند به­ طور عینی و کمی تغییرات مکانی-زمانی کیفیت محیط­ زیست را ارزیابی کند. پی بردن به کیفیت محیط ­زیست منطقه ­ای و تغییرات اکولوژیکی برای نظارت و مدیریت محیط­زیست و برنامه­ ریزی ساخت‌وساز شهری بسیار مهم است. به­ منظور ارزیابی تغییرات مکانی-زمانی کیفیت محیط­زیست در حوضه دریاچه زریبار از تصاویر لندست سال­های 1998، 2010 و 2022 جهت استخراج چهار شاخص پوشش گیاهی، رطوبت، گرما و خشکی استفاده شد. سپس شاخص اکولوژیکی سنجش‌ از دور با تجزیه‌و تحلیل مؤلفه ­های اصلی به ­دست آمد. ناهمگنی فضایی شاخص اکولوژیکی سنجش‌از دور در دوره مورد مطالعه توسط شاخص موران ارزیابی شد. یافته ­ها نشان داد که اثر بازدارندگی NDBSI و LST به ­طور قابل‌توجهی بیشتر از اثر ترویجی NDVI و LSM بر محیط­ زیست محدوده موردمطالعه است. بر اساس نتایج RSEI مساحت طبقه با کیفیت محیط­ زیست ضعیف در سال­ های 1998، 2010 و 2022 به ترتیب 36/59، 49/65 و 02/56 درصد به­ دست آمد. منطقه با سطوح عالی و خوب RSEI عمدتاً متعلق به اراضی جنگلی و نیزار بود. مقادیر میانگین RSEI حاکی از کاهش کیفیت محیط­ زیست در حوضه دریاچه زریبار بود. نتایج نمودارهای پراکندگی شاخص جهانی موران، در سال­ های 1998، 2010 و 2022 به ترتیب 86/0، 85/0 و 71/0 تعیین شد که حاکی از کاهش همگنی در این دوره بود. محیط ­زیست محیطی پیچیده است، بنابراین با استفاده از چهار شاخص RSEI می­توان وضعیت آن را تخمین زد. در مطالعات آینده می ­توان از داده­‌های مکانی متنوع­‌تری مانند بهره­‌وری خالص اولیه و ذرات معلق در هوا استفاده شود.

کلیدواژه‌ها

شاخص سنجش از دور؛ تغییرات کاربری زمین؛ شاخص پوشش گیاهی؛ شاخص موران؛ ارزیابی کیفیت محیط زیست

مراجع