بررسی عبارات معترضۀ (و) در زبان فارسی

زبانشناسی و گویش های خراسان

مقاله 11، دوره 11، شماره 2، دی 1398، صفحه 255-280   

نوع مقاله: علمی - پژ‍وهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jlkd.2019.39332

نویسندگان

رضا کاظمیان¹؛ محمد عموزاده^{* 2}

¹رضا کاظمیان، دانشجوی دکتری زبانشناسی دانشگاه اصفهان

²استاد گروه زبانشناسی دانشگاه اصفهان و دانشگاه سون یات سن

چکیده

مطالعۀ عبارات معترضۀ زبان فارسی و به‌ویژه عبارات معترضۀ «و»، از موضوعات جدید محسوب می­‌شود، لذا پژوهش حاضر بر آن است تا مطالعه‌ای نظام‌مند بر روی عبارات معترضۀ «و» بر اساس چهارچوب توصیفی‑تحلیلی کاوالوا (2007) ارائه دهد. این پژوهش با بحث در خصوص محل قرارگیری و ویژگی معمول این عبارات نظیر سیاّل بودن آغاز گشته و سپس دیگر ویژگی‌های آنها از قبیل قابلیت حذف، پیروی از حذف به قرینه و عدم قرارگیری در دامنۀ وابسته‌سازان را مورد بررسی قرار داده است. بررسی‌ داده‌­ها مشخص نمود که جایگاه عبارات معترضۀ «و» در زبان فارسی اساساً سیّال و نسبتاً مستقل از دیدگاه نحوی بوده که می‌­توانند به‌راحتّی حذف گردند. در ادامه نیز به تفاوت‌های موجود میان عبارات معترضۀ «و» و عبارات حاوی نقش‌نمای گفتمان «و» پرداخته شد و مشخص گردید علی‌رغم وجود برخی ویژگی‌های مشترک میان آنها تنها می‌توان قائل به رابطه‌ای یک‌طرفه میان آنها شد؛ به این معنا که عبارت معترضۀ «و» را می‌توان نوعی عبارت حاوی نقش‌نمای گفتمان در نظر گرفت، اما در مقابل نمی‌توان تمامی عبارات حاوی نقش‌نمای گفتمان «و» را به‌عنوان عبارات معترضۀ «و» تلّقی نمود. این پژوهش همچنین نشان داد که با اعمال تغییرات و اصلاحاتی جزئی می‌توان چهارچوب مورد استفادۀ (کاوالوا، 2007) را الگویی مناسب برای بررسی داده‌های زبان فارسی به‌حساب آورد. لازم به یادآوری است که داده‌های مورد نیاز این پژوهش از دو پیکره‌‌ی گفتاری و نوشتاری گردآوری شده است. پیکره‌ی گفتاری آن توسط نگارندگان از برنامه‌های تلویزیونی تهیه‌ گردیده و داده‌های نوشتاری نیز از پیکره‌ی «تاک بنک» موجود بر روی «پلتفورم اسکچ اینجین» استخراج شده است.

کلیدواژه‌ها

عبارات معترضه؛ عبارات معترضۀ «و»؛ نقش‌نماهای گفتمان؛ نقش‌نمای گفتمان «و»

مراجع