رسوب گذاری در ارتباط با تکتونیک راندگیها در کوههای بینالود

رخساره‌های رسوبی

مقاله 3، دوره 7، شماره 2، 1393، صفحه 218-235   

نوع مقاله: مقالات پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/sed.facies.v7i2.31482

نویسندگان

بهنام رحیمی؛ فرزین قائمی^*

دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

کوههای بینالود با تصادم خرد ورق ایران و توران در تریاس پسین تکوین یافته و کوه زاییهای سیمرین و آلپین سبب کوتاه‌شدگی آن شده است. روی هم قرارگرفتن نسلهای مختلف ورقه‌های رورانده نوار چین خورده ـ گسلیده، بینالود و البرز را ایجاد کرده است. شمال خاوری ایران که پیش از این یک حاشیه واگرا در کرانه جنوبی اقیانوس پالئوتتیس بوده است، در نتیجه تصادم و خمش لیتوسفر به یک حوضهً فورلند دریایی تبدیل شده است. ستون چینه‌ نگاری حوضه‌های فورلند معمولاً از چند توالی رو به بالا درشت‌شو و کم عمق‌شو تشکیل می شوند که هر یک از آنها معرف یک مرحله بارگذاری و برداشت بار از لیتوسفر است. نسل اول راندگیها، با رانده شدن ورقه رورانده مشهد (بقایای پالئوتتیس) بر روی طبقات رسوبی سازند شمشک و همزمان با کوه زایی سیمرین آغاز شده است. در نتیجه فرسایش ارتفاعات، مقادیر بسیار زیادی از رسوبات آواری به حوضه فورلند در جنوب حمل و به شکل طبقات کنگلومرایی و ماسه سنگی آغنج و طبقات آواری فریزی به سن ژوراسیک میانی نهشته شده‌اند. این توالیها به سمت بالا درشت‌شو و ضخیم‌شو با جهت جریانی به سمت جنوب هستند. حرکات آلپ میانی در پایان کرتاسه، سبب تشکیل راندگیهای نسل دوم بینالود، بالاآمدگی، فرسایش و حمل مواد آواری به سمت بالا درشت‌شو و ضخیم‌شو (حوضه فورلند) با سن پالئوژن شده است. این توالی بیانگر رسوب گذاری در بخشهای مختلف مخروطهای افکنه با جهت پیش روی به سمت جنوب هستند. راندگیهای نسل سوم همراه با حرکات آلپ پسین، پس روی محیط دریایی به سمت جنوب و تشکیل محیط کولابی در حوضه فورلند را سبب شده اند. رسوبات تبخیری در قاعده توالی آواری نئوژن حاصل چنین فرآیندی است. بالاآمدگی نهشته‌های حوضه فورلند به وسیله راندگیهای جدید و فرسایش آنها سبب حمل مقادیر فراوانی رسوبات آواری به سمت حوضه فورلند و ایجاد توالی رو به بالا درشت‌شو و ضخیم‌شو نئوژن تا عهد حاضر شده است.

کلیدواژه‌ها

تکتونیک؛ رسوب‌گذاری؛ بینالود؛ حوضه فورلند؛ راندگی

مراجع