آینده پژوهی پیشران های موثر بر توزیع فضایی زیرساخت های استان خراسان رضوی با تأکید بر پدافند غیرعامل

پژوهش ‎های جغرافیای سیاسی

مقاله 5، دوره 4، شماره 2 - شماره پیاپی 14، تابستان 1398، صفحه 121-153   

نوع مقاله: پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/pg.v4i2.83986

نویسندگان

هادی اعظمی¹؛ اکبر حیدری تاشه کبود^{* 2}؛ حسین رستمی³

¹دانشیار جغرافیای سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

²استادیار جغرافیای سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

³کارشناسی ارشد جغرافیا، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

چکیده

امروزه شناخت وضع موجود و چشم­اندازسازی وضع مطلوب در ارتباط با تحلیل فضایی زیرساخت­ها در پرتو ملاحظات امنیتی و دفاعی و با بهره­گیری از رویکردهایی همچون مطالعات آینده­نگرانه و به­کارگیری توأمان آن با سیستم اطلاعات جغرافیایی(GIS)، از اهمیتی اساسی در حوزۀ تصمیم­سازی و برنامه­ریزی­های متناسب با آن در مطالعات آمایش دفاعی برخوردار می­باشد. از این­رو، هدف پژوهش حاضر، تحلیل پیشران­های موثر بر توزیع فضایی زیرساخت­های استان خراسان‎رضوی با رویکرد پدافند غیرعامل و استفاده از مطالعات آینده­پژوهی می­باشد که برای نیل ‎به‎این مقصود از روش تحقیق توصیفی- تحلیلی، مطالعات کتابخانه‎ای- اسنادی و پیمایش­های آماری در چارچوب تحلیل­های مدلی، نرم­افزاری(میک­مک و سناریوویزارد) و سیستمی(GIS) استفاده گردید. جامعۀ آماری تحقیق در دو مقیاس انسانی و فضایی تعریف گردید. در بُعد فضایی، کل فضای جغرافیایی استان خراسان‎رضوی و در مقیاس انسانی، با استفاده از الگوی غیرتصادفی هدفمند، 40 نفر از کارشناسان(15 نفر) و نخبگان(25 نفر) مطرح در حوزۀ پژوهش حاضر که از دانش علمی و اجرائی لازم برخوردار بودند، ‎به‎عنوان نمونۀ مطالعاتی، انتخاب شدند. نتایج نشان داد که با توجه ‎به‎مجموع شاخص­های تحقیق، پهنه­های آسیب­پذیر استان خراسان‎رضوی در پنج حوزه ‎به‎صورت پهنه­هایی با آسیب­پذیری خیلی زیاد(7.33 درصد)، زیاد(16.52 درصد)، متوسط(29.78 درصد)، کم(16.94 درصد) و خیلی‎کم(29.4 درصد)، قابل‌تفکیک است. همچنین، ‎به‎اعتبار نتایج به‌دست‌آمده، الگوهای تراکم و پراکندگی زیرساخت­های محدودۀ موردمطالعه ‎به‎ترتیب متمرکز و خوشه­ای و به‎صورت خودهمبستۀ تصادفی بوده است. در این بین، عواملی همچون ضوابط قانونی- سیاستگزاری و زیرساختی- نهادی، به‎عنوان پیشران­های کلیدی اثرگذار بر توزیع فضایی زیرساخت­­های استان شناسایی شدند و متناسب با آن، الگوهای آتی قابل‎تحقق در سه گروه سناریوهایی با مطلوبیت بالا(وضعیت سبز)، قابل‎قبول(وضعیت زرد) و بحران(وضعیت قرمز)، ارائه شدند. در نهایت نیز پیشنهادهایی جهت افزایش مطلوبیت زیرساخت­های استان خراسان‎رضوی ارائه گردید.

کلیدواژه‌ها

آینده‌پژوهی فضایی؛ پدافند غیرعامل؛ زیرساخت منطقه‌ای؛ آمایش دفاعی؛ خراسان رضوی

مراجع