نقد دیدگاه مسکویه درباره شاخصه انسانیت و رابطه آن با فضیلت و سعادت بر مبنای قرآن و حدیث | ||
| علوم قرآن و حدیث | ||
| مقاله 4، دوره 47، شماره 1 - شماره پیاپی 94، 1394، صفحه 99-120 اصل مقاله (267.37 K) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/naqhs.v47i1.20196 | ||
| نویسندگان | ||
| محمد مصطفائی* ؛ حسن نقی زاده؛ عباس جوارشکیان؛ غلامرضا رئیسیان | ||
| دانشگاه فردوسی مشهد | ||
| چکیده | ||
| مسکویه «عقل» را ذات و جوهر نفس مجرد انسان می‌داند و «فضیلت» را حاکمیت عقل بر قوای نفس و اعمال آن، ذکر می‌کند که نتیجه‌ی آن، آزادی عقل در پرداختن به تأملات نظری است و ره‌آورد این تأملات که عبارت است از «حکمت»، همان «سعادت» نفس است. بنابراین سعادت، مستند به جنبه نظری عقل است، و فضیلت که حاصل شأن عملی عقل است، نقشی مقدمی برای آن دارد. اما در آیات و روایات، فضیلت و سعادت انسان از طرفی ریشه در عقل دارد و از طرف دیگر اراده و انتخاب‌گری انسان میان فجور و تقوا، موجب تزکیه (فضیلت) و در نتیجه فلاح (سعادت) است. از این رو حوزه معنایی عقل در لغت و لسان دین، و همچنین شاخصه محوری فضیلت و سعادتِ انسان در قرآن، سؤالات کلیدی این تحقیق بوده‌اند که پس از تعیین «انسان به منزله عامل انتخابگر» به‌عنوان آن شاخصه محوری، و بازشناسی معنای عقل و اذعان به منشأ بودن آن در فضیلت و سعادت از طریق تمییز میان حق و باطل و تدبیر و عاقبت‌اندیشی، به این نتیجه رسیدیم که بر خلاف رأی مسکویه، فضیلت نقش مقدمی برای سعادت ندارد بلکه ملاک فضیلت و سعادت یک چیز است و آن اتخاذ «تقوا» است. | ||
| کلیدواژه‌ها | ||
| قرآن؛ حدیث؛ مسکویه؛ شاخصه انسانیت؛ عقل؛ فضیلت؛ سعادت | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2,865 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 2,079 |
||