مکان یابی بهینه فضای سبز شهری با استفاده از GIS و روش ANP (مطالعه موردی: شهر اردبیل)

جغرافیا و توسعه فضای شهری

مقاله 7، دوره 6، شماره 1 - شماره پیاپی 10، شهریور 1398، صفحه 127-146   

نوع مقاله: علمی - پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/gusd.v6i1.60650

نویسندگان

انور امان اله پور؛ حسین نظم فر^* ؛ رقیه لطفی شاهماربیگلو

دانشگاه محقق اردبیلی

چکیده

هدف اصلی این پژوهش مکان­یابی بهینه فضای سبز شهری در شهر اردبیل با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS) و روش ANP است؛ این پژوهش از نوع کاربردی و رویکرد حاکم بر آن توصیفی-تحلیلی است. روش گردآوری اطلاعات و آمار مورد نیاز بر اساس مطالعات اسنادی، کتابخانه­ ای و بازدید میدانی و مراجعه به سازمان­های مربوطه انجام گرفته است. سپس معیارهای مورد استفاده جهت مکان­یابی بر اساس ضوابط مکان­یابی انتخاب شده و با استفاده از روش ANP در نرم ­افزار Super Decisions مقایسه ­های زوجی انجام گرفته و وزن معیار هر یک از شاخص­ ها جهت آماده ­سازی لایه­ ها برای تجزیه و تحلیل­ های فضایی در محیط Arc GIS 10.2 انجام گرفته است؛ نتایج تحقیق به گونه ­ای است که در بعضی مناطق شهر اردبیل فضای سبز کمتری به ازای تراکم جمعیتی بیشتر و برعکس، وجود دارد. از جمله این مناطق بخش­ هایی از منطقه سه و چهار اردبیل می­ باشد که با وجود تراکم جمعیتی زیاد دارای فضای سبز کمتری نسبت به مناطق یک و دو (بخصوص منطقه دو) هستند؛ در نهایت با نتایج حاصل از تلفیق لایه ­های وزن­دار به دست آمده، در محیط GIS با کمک دستورهای GAMMA 0/9,Weighted Overlay, Weighted Sum مکان­های اولویت­ دار که در درجه زمین­ های مناسب و نسبتاً مناسب بودند برای ایجاد فضای سبز شهری در شهر اردبیل شناسایی و پیشنهاد شدند؛ از جمله محله هایی که شناسایی شده و دارای کمبود فضای سبز شهری می­ باشند می­ توان به محله ­های معجز، باغمیشه، عالی قاپو، محمدیه، دانش و ... اشاره کرد.

کلیدواژه‌ها

سیستم اطلاعات جغرافیایی؛ شهر اردبیل؛ فضای سبز؛ مکان یابی

مراجع

1. احدنژاد روشتی، م.، صالحی میشانی، ح.، وثوقی راد، ل.، و رومیانی، ا. (1393). ارزیابی و مکان یابی فضای سبز شهری موردشناسی: منطقه 11 شهر تهران. جغرافیا و آمایش شهری-منطقه‌ای، 4 (12)، 186-169.

2. احمدی، ع.، موحد، ع.، و شجاعیان، ع. (1390). ارائه الگوی بهینه مکان‌یابی فضای سبز شهری با استفاده از از GIS و روش AHP (منطقه مورد مطالعه: منطقه 7 شهرداری اهواز). فصلنامه آمایش محیط، 4 (15)، 162-148.

3. استانداری اردبیل. (1397). مجموعه کاربری اراضی شهر اردبیل. اردبیل: استانداری اردبیل.

4. اکبرپور سراسکانرود، م.، قرخلو، م.، و نوروزی، م. (1388)، ارزیابی و مکان یابی کاربری فضای سبزمنطقه 9 شهرداری تهران. نشریه تحقیقات کاربردی علوم جغرافیایی، 9 (9)، 104-76.

5. بهمن‌پور، ه.، و محرم‌نژاد، ن. (1386). توسعه پایدار فضاهای سبز شهری در شهر تهران. تهران: همایش ملی مناسب سازی محیط شهری.

6. حسینی، س. (1380). ارزیابی کاربری‌های آموزشی در شهر تهران و ارائه الگوی مناسب. پایان نامه جهت اخذ مدرک کارشناسی ارشد، تهران: دانشگاه تربیت مدرس.

7. خوانین‌خواه، ع.، سرباز، م.، و احمدیان، ش. (1396)، بررسی روند تغییرات فضای سبز در سه دهه گذشته با استفاده از سنجش از دور )مطالعه موردی: شهر یزد(. مجلّه جغرافیا و توسعه فضای شهری، 4 (2)، 115-99.

8. رضوی، م.، کاظمی بی‌نیاز، م.، اسدی، ا.، و اجزاء شکوهی، م.، (1394). ارزیابی فضای سبز شهری و مکان یابی آن با استفاده از روش های تصمیم گیری چند معیاره فازی (مطالعه موردی: منطقه سه شهرداری مشهد). فصلنامه‌ی علمی-پژوهشی فضای جغرافیایی، 15 (49)، 17-1.

9. زنگی‌آبادی، ع.، و مختاری ملک‌آبادی، ح. (1384). شهرها، فضای سبز و رویکردی نوگرایانه به ابعاد انسانی طراحی. (42)، 98-89.

10. زیاری، ک.، شادمان رودپشتی، م.، حسن‌پور، س.، و مصطفایی، ا. (1392). مکانیابی عرصه‌های مناسب فضای سبز شهری با استفاده از روش ترکیبی AHP و فازی در محیط GIS (مطالعه موردی: منطقه 14 شهرداری کلانشهر تهران). فصلنامه علمی-پژوهشی فضای جغرافیایی، 13 (43)، 38-19.

11. زیاری، ک.، مهدنژاد، ح.، و پرهیز، ف. (1389). مبانی و تکنیک های برنامه ریزی شهری. چابهار: انتشارات دانشگاه بین المللی چابهار.

12. سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان اردبیل. (1395). سالنامه آماری استان اردبیل. اردبیل: سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی استان اردبیل، معاونت آمار و اطلاعات.

13. سازمان مدیریت و برنامه ریزی کشور (۱۳87). سند برنامه دوم توسعه. تهران: مرکز نشر سازمان مدیریت و برنامه ریزی.

14. سعیدنیا، ا. (1379). فضای سبز شهری. تهران: انتشارات سازمان شهرداری‌ها.

15. شکوئی، ح. (1358). اکولوژی اجتماعی شهرها. تبریز: انتشارات دانشگاه تبریز.

16. شهابی، ه. (1388). نقش عوامل ژئومورفیک در مکان‌یابی دفن مواد زائد شهری سقز با استفاده از مدل‌های (GIS) و فناوری سنجش از دور. رساله جهت احذ مدرک کارشناسی ارشد، دانشگاه تبریز.

17. صابری، ع.، قنبری، ا.، و حسین‌زاده، م. (1390). مکان‌یابی پارک و فضای سبز شهری با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی به روش ارزیابی چند معیاری AHP (نمونه موردی: شهر شوشتر). تهران: همایش ملی ژئوماتیک.

18. فرجزاده اصل، م. (1384). سیستم اطلاعات جغرافیایی و کاربرد آن در برنامه‌ریزی توریسم. تهران: انتشارات سمت.

19. فرجزاده اصل، م.، و رستمی، م. (1383)، ارزیابی و مکان-گزینی مراکز آموزش شهری با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی (GIS). فصلنامه‌ی مدرس علوم انسانی، 8 (1)، 152-133.

20. فرج‌زاده اصل، م.، و سرور، ه. (1381). مدیریت و مکان‌یابی مراکز آموزشی با استفاده از سیستم اطلاعات جغرافیایی. فصلنامه تحقیقات جغرافیایی، 17 (4)، 90-79.

21. قدسی پور، س. (1390). مباحثی در تصمیم گیری چند معیاره (فرآیند تحلیل سلسله مراتبی). تهران: انتشارات دانشگاه امیر کبیر.

22. مجنونیان، ه. (1374). مباحثی پیرامون پارک‌ها، فضای سبز و تفرجگاه‌ها. تهران: سازمان پارک‌ها و فضای سبز.

23. مخدوم، م. (1384). شالوده آمایش سرزمین. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

24. مخدوم، م. (1390). شالوده آمایش سرزمین. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.

25. وطن‌پرست، ا.، اولادی قادیکلایی، ج.، و اکبری، م. (1394). برنامه‌ریزی سبزراه‌های شهری (مطالعه موردی: منطقه یازده شهری کلانشهر مشهد). مجلّه جغرافیا و توسعه فضای شهری، 2 (2). 104-91.

26. Girardet, EEA. (1992). Two third of all Europeans now reside in towns or cities. Boston: European Environment Agency.

27. Makhdoom, M., (2010). Fundamental of land use planning (9th ed.). Tehran: Tehran University Press.

28. Malczewski, J. (2004). GIS-based land-use suitability analysis: A critical overview. Journal of Progress in Planning, 62, 3-65.

29. Mendel, J. M. (2001). Uncertain rule-based fuzzy logic systems: Introduction and new directions. New Jersey, NJ: Prentice Hall.

30. Sante Riveira, I., Crecente-Maseda, R., & Miranda-Barros, D. (2008). GIS-based planning support system for rural land-use allocation. Computers and Electronics in Agriculture, 63(2), 257-273.

31. Sudhira, H. S., Ramachandra, T. V., & Jagadish, K. S., (2004). Urban sprawl: Metrics, dynamics and modeling using GIS. International Journal of Applied Earth Observation and Geoinformation, 5(1), 29-39.

32. Ulrich, R. S. (1981). Natural versus urban scenes: Some psychophysiological effects. Environment and Behavior, 13(5), 523-556.

33. Wolfslehner, B., Harald., V., & Manfred, J. L. (2005). Application of the analytic network processing multi-criteria analysis of sustainable forest management. Forest Ecology and Management, 207(1-2), 157-170.

34. Yüksel, İ., & Dağdeviren, M. (2007). Using the analytic network process (ANP) in a SWOT analysis-A case study for a textile firm. Information Sciences, 177(16), 3364-3382.

35. Zadeh L. A. (1965). Fuzzy sets. Information and Control, 8, 338–353.