واکاوی بسامد رخداد رودبادها هنگام بارش‌های سیل‌آسای استان کردستان

جغرافیا و مخاطرات محیطی

مقاله 5، دوره 4، شماره 1 - شماره پیاپی 13، 1394، صفحه 95-113   

نوع مقاله: پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/geo.v4i1.33957

نویسنده

محمد دارند^*

دانشگاه کردستان

چکیده

برای انجام این پژوهش، داده‌های بارش روزانه 8 ایستگاه همدید بر روی استان کردستان طی بازه زمانی 11/10/1339 تا 12/10/1389(18263 روز) از سازمان هواشناسی کشور اخذ شد. برای شناسایی رخداد بارش‌های سنگین منجر به سیلاب بزرگ در سطح استان دو شرط گذاشته شد: حداقل نیمی از ایستگاه‌ها بارش دریافت کرده باشند و میانگین بارش ایستگاه‌ها بیش از میانگین صدک 98 اُم بارش طی دوره مورد پژوهش باشد. به کمک دو آستانه یاد شده 107 رویداد بارشی برگزیده شد. برای شناخت بارش‌های سیل‌آسای فصل گرم (خرداد تا مهر) میانگین بارش برای استان در هرکدام از روزها محاسبه شد و برحسب صدک 99 اُم بارش 32 روز نخستین که استان کردستان شدیدترین بارش را دریافت کرده بود، برگزیده شد. در روزهای انتخاب شده طی فصل مرطوب و خشک (گرم) بر روی کرنل 10 تا 100 درجه طول شرقی و 0 تا 70 درجه عرض شمالی برای هرکدام از یاخته‌ها (1073) جداگانه فراوانی رخنمود و سرعت رودبادها در چهار دیده‌بانی 00، 06، 12 و 18 به‌وقت گرینویچ محاسبه شد. فراوانی رخداد رودبادها نشان داد که به هنگام رخداد بارش‌های سنگین استان در فصل مرطوب رودبادها تا تراز 700 هکتوپاسکال کشیده شده‌اند. هسته بیشینه فراوانی رخداد رودباد بر روی شمال و شمال‌شرق عربستان قرار دارد. در بین 4 دیده‌بانی روزانه، بیشترین فراوانی رخداد و بیشترین سرعت رودباد مربوط به دیده‌بانی ساعت 18 است. در تمام دیده‌بانی‌ها استان کردستان در قطاع چپ خروجی رودباد، جایی که واگرایی و ناپایداری در جو رخ می‌دهد، قرار دارد و محور خروجی به‌صورت مایل به سمت نیمه غربی کشور کشیده شده است. شرایط و مکان شکل‌گیری هسته‌های بیشینه بسامد رخداد رودبادها طی بارش‌های سنگین فصل خشک و مرطوب مشابه است، ولی در مقایسه با رخنمود آن‌ها در فصل مرطوب، از شدت و بسامد کمتری برخوردارند و در ترازهای زیر 500 هکتوپاسکال مشاهده نمی‌شوند.

کلیدواژه‌ها

بارش سنگین؛ سیل، رودباد؛ استان کردستان

مراجع