بررسی چرایی کاربرد واژه های آرکائیک در جزء سی ام قرآن کریم

علوم قرآن و حدیث

مقاله 5، دوره 49، شماره 2 - شماره پیاپی 99، 1396، صفحه 141-158   

نوع مقاله: پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/naqhs.v49i2.57387

نویسندگان

محمد کاظم قهاری^{* 1}؛ محسن قاسم پور²؛ پرویز رستگار جزی²

¹دانشگاه کاشان

²کاشان

چکیده

یکی از شیوه‌ های کاربسته در قرآن کریم برای شیواگویی، روگردانی از ادبیات و سبک گفتار روزمرّه است. روزمرّه نبودن کلام، یکی از شیوه‌هایی است که گاه ادیبان با کاربرد آن به کلام خود گیرایی می‌بخشند؛ و به آن آشنایی زدایی می گویند؛ پدیده ای که باید درک آن برای شنونده دست یافتنی باشد. یکی از شیوه های این رویکرد ادبی، آرکائیسم یا باستان گرایی است. آرکائیسم یعنی کاربست واژه ها و عباراتی در زبان روزمره و رسمی که کهنه و بی کاربرد شده باشد یا کاربرد واژگان سرزمینی در سرزمینی دیگر و یا احیای واژه هایی که در دسترس توده‌ مردم نیست و به زبان هویت می بخشد. آرکائیسم یکی از شگردهای آشنایی‌زدایی برای گیراییِ ذهن شنونده در مکتب نقد ادبی ِصورت گرای روس است.
تلاش ما در این پژوهش بر پایه این رویکرد آن است که با روش توصیفی ـ تحلیلی در چارچوب مکتب یاد شده، تعدادی از واژه های آرکائیک در جزء سی‌ام قرآن را جستجو و فواید کاربست و بسامد این واژه ها را در دیگر اجزای قرآن یافته و نیز پیامدهای آن را بررسی کنیم.
برآیندهای این پژوهش نشان دهنده آنند که نخست از این ساز و کار در قرآن کریم بهره گیری شده است، دو آن که واژگان آرکائیکِ به کار رفته در این بخش از قرآن، در دیگر بخش های آن، بسیار اندک خودنمایی می کنند و سه آن که چون بیشتر سوره‌های این جزء قرآن در پیوند با سال های نخستین انگیزش فرستاده خدا (فضای انکار حقیقت از سوی مشرکان) بوده اند، در می یابیم خداوند در پی راهنمایی آدمیان از هنر و شیوه برجسته سازی سخنان خود برای گیرا شدنشان سود جسته است.

کلیدواژه‌ها

جزء سی ام قرآن کریم؛ مکتب صورت گرای روس؛ هنجارگریزی؛ آرکائیسم

مراجع