بررسی شرایط سینوپتیکی و ترمودینامیکی توفان تندری منجر به سیل شدید 28 تیرماه سال 1394 در البرز مرکزی

جغرافیا و مخاطرات محیطی

مقاله 3، دوره 5، شماره 2 - شماره پیاپی 18، 1395، صفحه 127-142   

نوع مقاله: پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/geo.v5i2.51392

نویسندگان

علی اکبر رسولی؛ علی محمد خورشید دوست؛ مجتبی فخاری واحد^*

دانشگاه تبریز

چکیده

توفان‌های تندری نوعی از توفان است که عموماً با ابرهای همرفتی و معمولاً با سیلاب‌های لحظه‌ای و گاهی تگرگ و باد شدید همراه هستند. ابرهای مربوط به توفان‌های همرفتی در بیشتر مناطق مشاهده می‌شوند، اما درصد کوچکی از این توفان‌های همرفتی تولید شرایط هوای سخت و سیل‌های ناگهانی را می‌کنند و خسارات زیادی به بار می‌آورند. یکی از این توفان‌های تندری مرگ‌بار، توفان تندری 28 تیرماه 1394 است که دارای خسارات مالی و جانی فراوانی بود. در این پژوهش به بررسی شرایط سینوپتیکی و ترمودینامیکی این توفان تندری پرداخته شده است. هدف از انجام این پژوهش پیش‌بینی احتمال وقوع توفان تندری، تعیین شدت توفان احتمالی، تعیین مکان توفان همرفتی و ارتباط آن با سامانه‌های سینوپتیکی بوده است. در این راستا از داده‌های NCEP/NCAR، تصاویر ماهواره‌ای NOVA/AVHRR، داده‌های جو بالا و نرم‌افزارهای GRADS، ENVI، RAOB و ArcGIS برای رسیدن به اهداف فوق استفاده شد. نتایج این پژوهش نشان داد که شرایط سینوپتیکی مساعد برای وقوع توفان تندری ازجمله کم‌فشار تراز دریا، ناوه تراز میانی، همگرایی رطوبت و وجود رطوبت در لایه‌های پایینی جو وجود دارد. همچنین هسته اصلی توفان که بین کرج و قزوین قرار دارد با مرکز بیشینه امگای منفی تراز 500 هکتوپاسکال منطبق است. نتایج شاخص‌های ناپایداری برای ساعت 00UTC نشان داد که شاخص‌های KO، KI، JI و VT شدت ناپایداری را قوی و توفان همرفتی شدید را پیش‌بینی کرده‌اند. 6 شاخص نیز ناپایداری(توفان همرفتی) متوسط و فقط دو شاخص توفان همرفتی ضعیف را پیش‌بینی کرده‌اند. نرم‌افزار RAOB حداکثر سرعت قائم در این ساعت را 30 متر بر ثانیه برآورد کرده است که نشان‌دهنده صعود شدید و درنتیجه وقوع توفان تندری شدید است.

کلیدواژه‌ها

سیل؛ سینوپتیک؛ شاخص‌های ناپایداری؛ توفان تندری؛ البرز مرکزی

مراجع