بررسی انواع مدل‌های مفهومی بیلان آب ماهانه

فصلنامه آب و توسعه پایدار

مقاله 14، دوره 5، شماره 1 - شماره پیاپی 10، شهریور 1397، صفحه 101-114   

نوع مقاله: مقاله علمی- ترویجی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jwsd.v5i1.62734

نویسندگان

ایمان صانع^* ؛ بهرام ثقفیان

دانشگاه آزاد اسلامی واحد علوم و تحقیقات تهران

چکیده

تحقیقات متنوعی بر روی انواع مدل‌های مفهومی بیلان آب ماهانه صورت گرفته است که عموماً بر پایۀ پیوستگی جرم و چرخۀ هیدرولوژیک آب در طبیعت پایه‌ریزی شده‌اند. این مدل‌ها پارامترهای چرخۀ هیدرولوژیک حوضه‌های آبریز را تحت شرایط متنوع، تخمین می‌زنند. با افزایش کاربرد مدل‌های بیلان آب در بازسازی چرخۀ هیدرلوژیک و بررسی اثرات تغییر اقلیم، تلاش‌های بسیار زیادی جهت توسعۀ این مدل‌ها صورت گرفت. این مدل‌ها پارامترهای متنوعی را در فرآیند مدل‌سازی‌ها در نظر می‌گیرند، که مدل‌های مفهومی نسبتاً پیچیده برای مناطق خشک و مدل‌های بسیار ساده برای مناطق با آب‌وهوای معتدل را شامل می‌شود. بنابراین ضروری است که دقت آن‌ها برای منطقۀ مورد مطالعه، مورد تجزیه و تحلیل قرار گیرد. عموماً داده‌های بارش به مدت طولانی ثبت شده‌اند؛ اما داده‌های دبی اغلب محدود هستند. بنابراین نیاز به برآورد دبی رودخانه ناشی از بارش، انگیزۀ انجام تحقیقات بسیار زیادی در این زمینه بوده است. این مقاله با یکسان‌سازی نام پارامترها در مدل‌های بررسی شده و ارائه روندنمای مفهومی برای آن‌ها، تصویر روشنی از چگونگی شکل‌گیری رواناب در مدل ارائه داده است. ساختار کلی مدل‌ها یکسان و الهام گرفته از مدل مشهور تورنت‌وایت هستند. پارامترهای ورودی مدل، بارش و دما هستند و پارامتر خروجی آن رواناب حوضه‎ی آبریز در مقیاس ماهانه خواهد بود. همه‎ی مدل‌ها شامل پارامترهای ذخیرۀ رطوبت خاک، تبخیر و تعرّق و رواناب هستند. ولی بعضی از مدل‌ها دارای تعداد لایه‌های ذخیرۀ رطوبت خاک بیشتر، پروسۀ تفکیک بارش باران و برف، ذخیرۀ آب زیرزمینی و دبی پایه هستند که این تفاوت در تعداد پارامترها، مدل‌ها را از یکدیگر متمایز می‌کند.

کلیدواژه‌ها

مدل مفهومی بیلان ‌آب ماهانه؛ سیکل هیدرولوژیکی؛ تخمین رواناب

مراجع