آستانههای ژئومورفیک حوضه آبی قزلاوزن | ||
| جغرافیا و مخاطرات محیطی | ||
| مقاله 4، دوره 6، شماره 1 - شماره پیاپی 21، 1396، صفحه 127-152 اصل مقاله (1.3 M) | ||
| نوع مقاله: پژوهشی | ||
| شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/geo.v6i1.54134 | ||
| نویسندگان | ||
| غلام حسن جعفری* ؛ فاطمه بختیاری | ||
| دانشگاه زنجان | ||
| چکیده | ||
| یکی از موضوعات محوری در مطالعات ژئومورفیک، بررسی چگونگی روند تغییرات در اشکال سطح زمین است. امروزه ماهیت مطالعات ژئومورفولوژی را تبیین و تحلیل فرم و فرایندهای ژئومورفیک موجود در سطح زمین تشکیل میدهد. در دیدگاه سیستمی، تحلیلهای ژئومورفیک بر اساس رابطه میان فرم و فرایند صورت میگیرد. آستانههای ژئومورفیک به این علّت که شرایط مرزی در وقوع تغییرات را نشان میدهند و نیز بهمنظور درک تغییرات زمانی، یکی از مفاهیم اساسی در تئوری سیستمی است، از اهمیت قابلتوجهی برخوردار است. این پژوهش که مبتنی بر مطالعات کتابخانهای و میدانی در حیطۀ آستانهها و تعادل در راستای تحلیل سیستمی است تلاش دارد آستانهها و طبقهبندی آن را در حوضه قزلاوزن موردمطالعه قرار دهد. بر همین اساس در سه محور مختلف، درونی، بیرونی و ترکیبی،تجزیهوتحلیل مجازی فرم و فرایندهای حوضه با کمک نقشههای توپوگرافی، لیتولوژی، شیب، خشکسالی (با کمک شاخص SPIو Moran)، ژئونرونهای حوضه (با کمک نقشههای همدما و همبارش و استفاده از روش جاستین )، ردیابی دریاچههای قدیمی و سطوح فرسایشی، شواهد ژئومورفولوژیکی اسارت و انحرافانجامشده است.نتایج نشان داد که در قسمت جنوب حوضه نوعی تعادل ژئومورفیک حاصلشده و دلیل آن را میتوان تخلیه تدریجی چاله بیجار و شکلگیری سطوح فرسایشی آن دانست. با تخلیه این سطوح رودخانههای مهمی همچون انگوران-چای و سجاسرود تغییر مسیر داده و با انحرافی که به دست آوردهاند در شرایط کنونی در جای دیگری به قزلاوزن میریزند. بررسی ژئونرونهای منطقه نیز نشان داد که پایاب زنجانرود و میانه تحلیلبرنده بوده و مقدار آبی که دریافتی بسیار کمتر از آبی است که از آنها خارج میشود و اگر رودخانههایی همچون انگورانچای، قلعهچای و قرنقوچای در مسیر به قزلاوزن نمیپیوست، چهبسا رودخانه کاملاً خشک میشد. این در حالی است که اکثر زیرحوضههای منطقه (سرآب و پایاب) جزء تقویتکنندهها بوده و همین امر سبب شده رودخانه قزلاوزن در این مناطق به دلیل وارد شدن مادّه و انرژی از زیرحوضهها، همچنان پویا بماند و از تعادل ژئومورفیک خود دور شود. | ||
| کلیدواژهها | ||
| آستانه؛ ژئونرون؛ سیستم؛ انحراف؛ اسارت | ||
| مراجع | ||
|
| ||
|
آمار تعداد مشاهده مقاله: 2,483 تعداد دریافت فایل اصل مقاله: 1,589 |
||