نرخ فرونشست گرد و غبار اتمسفری و ارتباط آن با برخی از پارامترهای اقلیمی در استان خراسان رضوی

جغرافیا و مخاطرات محیطی

مقاله 6، دوره 7، شماره 2 - شماره پیاپی 26، 1397، صفحه 95-114   

نوع مقاله: پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/geo.v7i2.66306

نویسندگان

عاطفه ضیایی¹؛ علیرضا کریمی کارویه^{* 2}؛ امیر لکزیان¹؛ حسین خادمی³

¹فردوسی مشهد

²دانشگله فردوسی مشهد

³صنعتی اصفهان

چکیده

ذرات معلق اتمسفری به‌عنوان نتیجه اصلی فرسایش بادی، اثرات بسیار مهمی بر محیط پیرامون خود دارند. هدف از این پژوهش، تعیین نرخ فرونشست گرد و غبار در استان خراسان رضوی و ارتباط آن با پارامترهای اقلیمی است. به این منظور تعداد 50 ایستگاه در سطح استان انتخاب و طی 12 ماه (مجموعاً 600 نمونه)، توسط تله­‌های شیشه‌ای نمونه‌های گرد و غبار به صورت ماهیانه جمع‌آوری شد. حداقل مقدار میانگین نرخ فرونشست مربوط به ماه آذر با میزان 97/9 گرم بر متر مربع و حداکثر آن در ماه خرداد با میانگین 96/20 مشاهده شد. دامنه مقدار فرونشست گرد و غبار در طول مدت نمونه‌برداری  3/0 تا 42/150 گرم بر متر مربع در ماه بود. شهرستان­های گناباد و قوچان، به ترتیب، با متوسط 14/313 و 62/74 متر مربع بر گرم در سال بیشترین و کمترین میزان فرونشست گرد و غبار را در سال داشتند. بر اساس نقشه‌های پراکنش مکانی، بیشترین مقدار فرونشست در ماه­های مربوط به فصول بهار و تابستان در غرب و جنوب با اقلیم خشک و فرا خشک بود و در قسمت‌های شمالی استان به دلیل رطوبت بیشتر و کوهستانی بودن کمتر بود. تحلیل نقشه‌های سینوپتیک اقلیمی طوفان، حاکی از شیب فشار حاصل از استقرار همزمان کم فشاری در مرز­های جنوبی کشور و مرکز پرفشار بر روی دریای خزر و  ترکمنستان بوده که سبب وزش بادهای شدید و ایجاد طوفان­های گرد و غبار در فصل بهار شده است. با تغییر جهت باد غالب از شرق و شمال­شرق در ماه­های خشک­ سال، به غرب و جنوب­ غرب در ماه­های با بارش بیشتر، نرخ فرونشست ذرات معلق در اکثر مناطق به جز مناطق شرقی استان کاهش یافت. همچنین، نتایج نشان داد که بین متوسط فرونشست گرد و غبار در 12 دوره نمونه­برداری رابطه مثبت و معنی­داری با حداقل و حداکثر دما، سرعت باد ­و­ رابطه منفی با رطوبت نسبی در سطح 5% وجود داشته است. بالا بودن سرعت باد و خشک‌تر بودن خاک و در نتیجه بالا بودن رخداد طوفان، در فصل بهار نسبت به سایر فصول باعث شده مقدار گرد و غبار بیشتری توسط باد و تا فواصل طولانی حمل شده باشد که می­تواند به منابع محلی و برون مرزی مربوط باشد.

کلیدواژه‌ها

غبار اتمسفری؛ نرخ فرونشست غبار؛ پارامترهای اقلیمی؛ طوفتن گرد و غبار

مراجع