مدل سازی توزیع ژئوشیمیایی عناصر نادر خاکی با استفاده از روش های آماری چند‌ متغیره در محدوده خاوری پلاسر مروست، جنوب یزد

زمین شناسی اقتصادی

مقاله 8، دوره 9، شماره 1 - شماره پیاپی 16، تیر 1396، صفحه 249-263   

نوع مقاله: علمی- پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/econg.v9i1.52953

نویسندگان

امین حسین مرشدی^* ؛ امیر حسین کوهساری؛ محمد رضا شاکری ورزنه

یزد

چکیده

امروزه، اکتشاف ذخایر عناصر نادر خاکی به عنوان منابع و اولویت های راهبردی مورد تأکید قرار گرفته است که از جایگاهی ویژه در صنایع پیشرفته و هوشمند برخوردار است. پژوهش‌های اخیر، به شناسایی توانایی‌های امیدبخش این عناصر در ایران منجر شده است که از جمله می توان به بی هنجاری های پلاسر مونازیت مروست یزد در محدوده خاوری و باختری اشاره کرد. در این پژوهش، از داده ها و نمونه‌های تجزیه شده از 53 چاهک در محدوده خاوری این بی هنجاری در جنوب شهرستان یزد به منظور مدل‌سازی و پتانسیل‌یابی عناصر نادرخاکی استفاده شد. در منطقه مروست، سنگ منشأ مونازیت شیل های سیاه است که به صورت متناوب با ماسه سنگ های آهکی، آهک و کنگلومرا و به شکل گرهک‌های پراکنده در شیل ها دیده می‌شود. بررسی الگوی توزیع عناصر نادر خاکی استاندارد شده به مقادیر کندریت، بیانگر مطابقت بالا با الگوی استاندارد مونازیت است. برای بررسی توزیع و تمرکز ژئوشیمیایی در منطقه، نقشه درون‌یابی توزیع این عناصر ترسیم شد که بیشترین تمرکز به‌ترتیب مرتبط با عناصر سبک، حد‌واسط و سنگین بود و بی هنجاری در قسمت جنوب و جنوب‌باختری محدوده واقع شده است. محدوده بی هنجاری ژئوشیمیایی از طریق ضریب شدت‌بخشی از جمله نسبت غلظت عناصر نادر خاکی سبک به سنگین نیز به اثبات رسید. در مرحله بعد، خوشه‌بندی داده ها در دو سطح عناصر و نمونه‌ها انجام شد که نشانگر چهار گروه‌بندی عناصر بر اساس سبک و سنگینی (ساختار اتمی و شیمیایی) و چهار پهنه فضایی بر اساس مناطق امیدبخش تعیین شد که مناطق دارای برچسب خوشه چهارم، منطبق بر منطقه بی هنجاری است. در نهایت، از روش آماری چند متغیره تحلیل مؤلفه های اصلی در راستای مدل‌سازی بی هنجاری استفاده شد که نقشه توزیع بار فاکتوری مؤلفه اول، منطبق بر منطقه بی‌هنجاری جنوبی محدوده است.

کلیدواژه‌ها

عناصر نادر خاکی؛ خوشه‌ بندی سلسله مراتبی؛ پهنه‌ بندی؛ تحلیل مؤلفه اصلی؛ مونازیت؛ پلاسر مروست؛ یزد

مراجع