نقد فرمالیستی سرودۀ «أنشودة المطر» بدرشاکر السیّاب

زبان و ادبیات عربی

مقاله 4، دوره 11، شماره 2 - شماره پیاپی 178، آذر 1398، صفحه 51-73   

نوع مقاله: علمی - پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jall.v11i2.46984

نویسندگان

علی نجفی ایوکی^{* 1}؛ امیر حسین رسول نیا²؛ مهوش حسن پور³

¹دانشیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه کاشان، ایران،

²استادیار گروه زبان و ادبیات عربی، دانشگاه کاشان، ایران

³دانشجوی دکتری گروه زبان و ادبیات عربی دانشگاه کاشان، ایران

چکیده

   نقد فرمالیستی یکی از رویکردهای نقدی متن محور است که توجّه به شکل و فرمِ اثر ادبی را در دستور کار خود دارد. یک منتقد شکل­گرا در پی این نیست که ادیب در آفرینش ادبی خود چه می‌خواهد بگوید، بلکه می­کوشد تا دریابد که شاعر یا نویسنده مقصود خویش را چگونه بیان می­کند و تلاش دارد از رهگذر شکلِ متن، به معنا و مفهوم پنهان آن دست یابد. با توجه به این امر که سرودۀ «أنشودة المطرِ» "بدر شاکر سیّاب" به رغم شهرت فراوانش تاکنون از دیدگاه نقد فرمالیستی مورد بررسی قرار نگرفته است، در جستار حاضر، نگارندگان برآنند تا با شیوۀ تحلیلی– انتقادی این سروده­ را از نظرگاه مکتب فرمالیسم روسی بررسی نمایند و این فرضیه را مورد تحلیل قرار دهند که شگردهای شکلی به کار رفته در شعر از یک سو به افزایش زیبایی­ روساخت آن انجامیده و از سوی دیگر مشخص کنندۀ هدف و مقصود شاعر است. نقد شکل­گرایانۀ این سروده گویای آن است که شاعر برای القای حسّ پایداری و ظلم ستیزی، آواها، حروف، واژگان و جملات را به شیوه­ای منسجم و هدفمند به کار گرفته تا مخاطب با دیدن شکل زیبای بیرونیِ متن به معنا و شکل درونی آن پی ببرد. در ضمن شاعر کوشیده با کاربرد آشنایی­زدایی و استفاده از شگردهایی همچون متناقض­نما، کنایه، استعاره و . . .  بر ادبیّت شعر خویش بیفزاید.

کلیدواژه‌ها

نقد فرمالیستی؛ انسجام؛ متناقض‌نما؛ بدر شاکر السیّاب؛ أنشودة المطر

مراجع