ارائۀ شیوه‌نامه‌ای بهمنظور حفظ دانش بومی در کتابخانه‌های روستایی

پژوهشنامه کتابداری و اطلاع رسانی

مقاله 12، دوره 8، شماره 2 - شماره پیاپی 16، 1397، صفحه 243-264   

نوع مقاله: مقالات پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/riis.v0i0.65302

نویسندگان

سولماز فروتنی¹؛ محسن نوکاریزی^{* 2}؛ محمد رضا کیانی¹؛ حمید رضا مختاری اسکی³

¹دانشگاه بیرجند

²دانشگاه فردوسی مشهد

³پژوهشگاه علوم و فناوری اطلاعات ایران

چکیده

مقدمه: دانش بومی،دانش محلی، سنتی یا قومی است که ماهیت آن تجربی،شفاهی وذهنی است. تدوین آن دشوار است چرا که دانشی ضمنی و پنهان است با ظهور علم نوین و پیشرفت جوامع مورد غفلت قرار گرفته و در معرض نابودی است. این جنوبی در کتابخانه‌های روستایی انجام گرفت مطالعه با هدف پیشنهاد و ارائۀ الگویی به‌منظور مستندسازی، حفظ و اشاعۀ دانش بومی روستاییان خراسان.
روش‌شناسی: این مطالعۀ کیفی به‌روش نظریۀ زمینه‌ای انجام شد. داده‌ها به‌کمک ابزار مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته از نمونه‌ها گردآوری شد. نمونه را بیست مرد و ده زن روستایی، هشت کتابدار و سه نفر مطلع از دانش بومی استان خراسان جنوبی تشکیل داد. روایی پژوهش به‌کمک بازخورد همتایان و توضیح مفصل و غنی و داوران بیرونی تأیید شد. پایایی پژوهش نیز از طریق تصویربرداری و ضبط صدا و یاداشت‌برداری واژه‌به‌واژه با آوانگاری تقویت شد.
یافته‌ها: یافته­ ها نشان داد  سازمان‌های بسیاری می‌توانند به‌منظور حفظ و اشاعۀ دانش بومی فعالیت کنند. دراین‌میان، کتابخانه‌های روستایی می‌توانند در بین سازمان‌ها نقش مؤثری ایفا کنند؛ چون نزدیکترین مراکز دانش در روستا هستند و با ایجاد انگیزه و افزایش مهارت‌های تخصصی، فنی، پژوهشی و کلامی به کتابداران و همچنین با مستندسازی دانش بومی به‌هر دو صورت رقومی و چاپی می‌توانند در نقش هماهنگ‌کننده ظاهر شوند.
نتیجه گیری: شیوه‌نامۀ به‌دست‌آمده مهم‌ترین نتیجۀ حاصل از این پژوهش بود. این شیوه‌نامه بر چهار اصل تخصص، تعهد، تعامل و تعادل استوار است. از طریق این شیوه‌نامه، ده مرحلۀ شناسایی، انتخاب، یادگیری، ارتباط، اقدام، پیاده‌سازی، بازبینی، ثبت، سازماندهی و دسترسی، به‌منظور مستندسازی، حفظ و اشاعۀ دانش بومی روستاییان به کتابخانه‌های کتابخانۀ روستاییروستایی خراسان جنوبی ارائه داده شده است.

کلیدواژه‌ها

کتابخانه روستایی؛ دانش بومی؛ نظریه زمینه ای؛ مستندسازی؛ اشاعه

مراجع