بازپژوهی روایات قاعده فراغ و تجاوز با رویکردی بر احیای قاعده یقین

فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

مقاله 6، دوره 52، شماره 1 - شماره پیاپی 120، بهار 1399، صفحه 121-136   

نوع مقاله: پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jfu.v52i1.72523

نویسندگان

طاهر علی محمدی^{* 1}؛ میثم محمودی سیدآبادی²؛ حمزه نظرپور³

¹دانشیار دانشگاه ایلام

²دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه قم

³دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه مازندران

چکیده

قاعده یقین را مشهور فقها و اصولیان نپذیرفته و معتقدند که مستندی جهت احراز قاعده انگاری آن یافت نمی شود. بزرگانی بسان شیخ انصاری حتی استنباط این قاعده را از روایات باب فراغ و تجاوز صحیح ندانسته اند؛ البته اگر چنین منظور شود که مفاد قاعده یقین با قاعده فراغ و تجاوز یکی هست و از این جهت می توان آن را اثبات نمود، پنداری ناپسند است؛ زیرا در قاعده یقین، سبق یقین رکن اصلی است؛ ولی در باب فراغ و تجاوز عنصر یقین مفروض نیست و درست از همین منظر این پرسش قابل طرح است که آیا از اطلاق برخی روایات این باب، می توان مواردی را که فرد یقین دارد نیز استنباط کرد؟ به دیگر سخن آیا می توان مسبوقیّت شکّ نسبت به حالت غفلت و یقین را دریافت یا خیر؟ اگر این امکان میسّر باشد، هر چند می توان گفت که این روایات مستقلاً مثبت قاعده یقین نیستند؛ ولی با توجه به اطلاق آن ها، با اثبات آن نیز منافات نخواهند داشت. در این پژوهش که به شیوه توصیفی ـ تحلیلی صورت پذیرفته، ضمن بررسی اقوال موجود در بحث و ارائه سه برداشت در راستای تبیین مقصود از قاعده یقین، با استفاده از برخی روایات باب فراغ و تجاوز، قاعده یقین در محدوده تفسیر حداقلّی آن اثبات شده است.

کلیدواژه‌ها

قاعده یقین؛ قاعده فراغ و تجاوز؛ حجیّت قاعده یقین؛ روایات باب فراغ و تجاوز؛ حدوث مشکوک فیه

مراجع