کیفیّت تحقّق «علم» در گزاره های شرعی

فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

مقاله 8، دوره 52، شماره 1 - شماره پیاپی 120، بهار 1399، صفحه 153-172   

نوع مقاله: پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jfu.v52i1.71299

نویسندگان

حمید مسجدسرایی^{* 1}؛ سید محمدحسن طاهایی²؛ محمدحسن نجاری³

¹دانشیار دانشگاه سمنان

²دانشجوی دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه تهران

³دانش آموخته دکتری فقه و مبانی حقوق اسلامی دانشگاه سمنان

چکیده

یکی از مسائل اصول ‏فقه که متکفّل تحصیل ابزار مناسب به منظور کشف احکام شرعی محسوب می‌گردد، «حجّیت قطع» است. مشهور اصولیان برآنند که قطع اصولی دارای حجّیت ذاتی است و به همین لحاظ آن را مبنای شناخت در فقه و اصول دانسته و به اشتباه بر آن اطلاق «علم» می‏کنند. اما بسیاری از اصولیان متأخر، منکر حجّیت قطع اصولی شده و مبنای حجّیت را وصول به حکم واقعی دانسته‌اند، نه صرف حالت نفسانی مکلّف. از همین‌رو، لازم است مبنای شناخت را در فقه و اصول، قطع به شرط مطابقت با واقع یا همان قطع منطقی قرار داد که این، همان معنای دقیق و اصطلاحی «علم» است. امّا مسئله مهم‏تر آن است که چگونه می‏توان به گزاره‏های شرعی، قطع منطقی یا همان علم پیدا کرد؟ به نظر می‏رسد تنها راه مطمئن برای علم به معارف دستوری دین، استماع از شارع مقدّس یا مخبر صادق باشد.

کلیدواژه‌ها

تحقّق علم؛ اعتبارات وحیانی؛ علم؛ قطع؛ قطع اصولی؛ قطع منطقی؛ ادراکات اعتباری

مراجع