ردیابی و ساخت رابطه های فضایی بین کنشگران در اقتصاد نخلداری: سازگاری اقلیمی نخل خرما در ناحیۀ مَکُّران

جغرافیاوتوسعه ناحیه ای

مقاله 10، دوره 17، شماره 2 - شماره پیاپی 33، اسفند 1398، صفحه 259-292   

نوع مقاله: علمی- پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/geography.v17i2.80828

نویسندگان

هادی راستی¹؛ سیداسکندر صیدایی^{* 1}؛ حمید برقی¹؛ فرامرز بریمانی²

¹دانشگاه اصفهان

²دانشگاه مازندران

چکیده

اهداف: درک ماهیت و پویایی اقتصادی در نواحی حاشیه ­ای و روستایی کشورهای کمتر توسعه‌یافته  که از عوامل متعددی ازجمله شرایط اکولوژیک به‌شدت متأثراند، نه‌تنها نیازمند آگاهی از تغییرات محیطی و ساختاری است، بلکه مستلزم آگاهی از اثرهای نهادهای تصمیم­ گیری و اهداف آن‌‌ها و تغییرات فضایی حاصل از آن نیز است؛ ازاین‌رو، هدف پژوهش حاضر ردیابی و ساخت رابطه­ های فضایی بین کنشگران انسانی و غیرانسانی (طبیعی و فنی) در زمینۀ سازگاری اقلیمی نخل خرما به‌منظور توسعۀ کارکردی اقتصاد نخلداری در ناحیۀ مکّران ایران است.
روش: این پژوهش مبتنی بر روش ترکیبی (راهبرد متوالی-تغییرپذیر) است. جامعة آماری شامل 17493 بهره­ بردار ساکن در روستاهای ناحیۀ مکران و 32 نفر کارشناس است. برای نمونه ­گیری از روش هدفمند- احتمالی و برای تعیین اندازۀ نمونه در مرحلۀ کیفی، از معیار «کفایت اطلاعات» و در مرحلۀ کمّی از معیار «نمایندگی (معرف‌بودن)» با کمک روش کوکران استفاده شده است. اندازۀ نمونه در مرحلۀ کیفی 111 نفر بهره ­بردار خرما و 16 کارشناس بود. در مرحلۀ کمّی 376 بهره­ بردار و 32 کارشناس به پرسش‌نامۀ کمّی پاسخ دادند. نوع تحلیل ترکیبی، تحلیل ترکیبی متوالی براساس راهبرد کیفی-کمّی متوالی بود. داده­ های کیفی با نرم‌افزار NVIVO  و داده­ های کمّی با روش­های آماری در محیط نرم­ افزار SPSS پردازش و تحلیل شدند. در مرحلۀ نهایی، تحلیل و استنتاج داده ­ها براساس استدلال لاتور (1987) با روش ترجمه انجام شد.
یافته ­ها/نتایج: رابطه ­های فضایی گوناگونی بین کنشگران انسانی و غیرانسانی برقرار شده‌اند یا درحال‌شکل‌گیری هستند. براساس این رابطه­ های فضایی، نخل خرما، موقعیت جغرافیایی، اقلیم، بهره ­بردار، دولت (سازمان جهاد کشاورزی)، سرمایه، آب و زمین، به‌ترتیب بازیگران کلیدی و مؤثر در چگونگی سازگاربودن یا سازگارشدن نخل خرما در ناحیة مکران محسوب می­شوند.
نتیجه‌گیری:  نتایج تحقیق حاکی از آن است که هریک از کنشگران دارای میدان نیرویی هستند که همدیگر را تحت‌تأثیر نیروی خود قرار داده‌اند و در حالتی از فشار و واکنش در چگونگی سازگاری اقلیمی نخل خرما نقش و ماهیت یافته ­اند؛ ازاین‌رو، نخل خرما رابطه­ هایی متقابل از نوع رابطه­ های قدرت در مفهوم فشار-مقاومت با موقعیت جغرافیایی و کنشگران اقلیمی دارد که به ‌وسیلۀ بهره­ بردار، سرمایه، دولت، زمین و آب میانجیگری می­ شود.

کلیدواژه‌ها

رابطه های فضایی؛ کنشگران (انسانی و غیرانسانی)؛ سازگاری اقلیمی؛ نخل خرما؛ ناحیه مکران

مراجع