بررسی سنگ‌ شناسی، کانی‌ شناسی و دگرسانی بخش شمالی کانسار مس پورفیری چاه‌ فیروزه، شمال‌ غرب شهر بابک، کرمان

زمین شناسی اقتصادی

مقاله 3، دوره 11، شماره 1 - شماره پیاپی 20، 1398، صفحه 57-80   

نوع مقاله: علمی- پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/econg.v11i1.63353

نویسندگان

محمد بومری^* ؛ حبیب بیابانگرد؛ زهرا زین الدینی

دانشگاه سیستان و بلوچستان

چکیده

کانسار مس پورفیری چاه‌فیروزه در 35 کیلومتری شمال‌غرب شهربابک در نوار دهج- ساردوئیه از کمربند ماگمایی ارومیه– دختر واقع‌شده و شامل دو بخش شمالی و جنوبی است. در این پژوهش، سنگ‌شناسی، کانی‌شناسی‌، دگرسانی، سبک و نوع کانی‌زایی و مقدار و پراکندگی مس و مولیبدن در بخش شمالی بررسی می‌شود. زمین‌شناسی کانسار اغلب شامل آندزیت‌های ائوسن است که توسط سنگ‌های نفوذی و نیمه نفوذی میوسن قطع شده‌اند. این واحدهای سنگی توسط داسیت، کنگلومرا وآبرفت‌های جوان‌تر پوشیده شده‌اند. سنگ‌های نفوذی دارای ترکیب دیوریت، کوارتزدیوریت و گرانودیوریت و بافت پورفیری هستند. کانی‌زایی مس در بخش شمالی، اغلب از نوع هیپوژن است که به‌صورت رگچه‌های سیلیسی و پراکنده در سنگ‌های نفوذی الیگو- میوسن و آندزیت‌های ائوسن رخ‌داده است. سولفیدهای هیپوژن اغلب شامل پیریت، کالکوپیریت، بورنیت و مولیبدنیت است. کانی‌زایی سوپرژن در  بخش شمالی گسترش چندانی ندارد و فقط بخش اکسیدان آن به‌صورت رخنمون‌های کوچکی از هیدرواکسیدهای آهن و کربنات مس دیده می‌شود. دگرسانی‌های عمده در بخش شمالی کانسار مس پورفیری چاه‌فیروزه، دگرسانی‌های پتاسیک و فیلیک است.  دگرسانی پتاسیک  اغلب شامل کوارتز، بیوتیت، سریسیت، کلریت و سولفیدهای مس با یا بدون ارتوکلاز و مگنتیت و دگرسانی فیلیک اغلب شامل کوارتز، سریسیت، کلریت و پیریت و کالکوپیریت می‌شوند. دگرسانی پروپیلیتیک با رنگ سبز و داشتن کانی‌های سبز کلریت و اپیدوت و دگرسانی آرژیلیک در  حاشیه‌ها و مناطق سطحی مشاهده می‌شوند. با افزایش عمق در این کانسار، مقدار مس تقریباً ثابت است؛ ولی مقدار مولیبدن افزایش می‌یابد. بیشترین میزان مس مربوط به گمانه شماره 44 در عمق 210 تا 212 متری با مقدار 5/4 درصد مس درکوارتزدیوریت است و بیشترین مقدار مولیبدن 17/0 درصد در گمانه 80 ، عمق 608 متری در گرانودیوریت وجود دارد. میانگین مقدار مس و مولیبدن در بخش شمالی به‌ترتیب 21/0 درصد و  ppm24 است. اندازه، عیار‌، نوع دگرسانی، سبک کانی‌زایی و سنگ‌های همراه در بخش شمالی، مشابه با کانسارهای نوع مس پورفیری است که  در آن کانی‌زایی مس بر اثر جدایش محلول‌های گرمابی وابسته به توده‌های نیمه نفوذی در زون پتاسیک و فیلیک تشکیل‌شده است.

کلیدواژه‌ها

محلول های گرمابی؛ کانی زایی مس -مولیبدن پورفیری؛ دهج- ساردوئیه؛ نوار ارومیه-دختر؛ کانسارهای ایران

مراجع