گوهر و هنر در شاهنامه و بازتاب آن در ادب فارسی

جُستارهای نوین ادبی

مقاله 2، دوره 47، شماره 3 - شماره پیاپی 186، 1393، صفحه 29-54   

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jls.v47i3.44862

نویسنده

قدمعلی سرامی^*

دانشگاه آزاد اسلامی واحد زنجان

چکیده

یکی از کلیدی‌ترین مباحث شاهنامهشناسی مبحث گوهر و هنر در این حماسه است. از دیدگاه شاهنامه، جهان آفرین، جهان کهین (مردم) و جهان مهین (گیتی) را هر یک با گوهری وی‍‍ژه آفریده است و هر دو ناگزیر‌ند فرمان گوهرها‌یشان را گردن گذارند، اما به گوهر جهان کهین (مردم) اختیار خویش را تفویض کرده و چونین است که آدمی از جوهرة دیگری به نام هنر نیز که محصولِ اِعمال همین اختیار خداداد است، برخورداری حاصل کرده است. بنا به مندرجات شاهنامه، انسان به یاریگری هنر می‌تواند سرانجام راه تدویری سرشت خود را به طریق سرنوشت پیوسته و دایرة کمال خویش را فراهم آورد و بدین ترتیب در عین حال که نخستین فطرت است، پسین شمار هم باشد. به انگاشت این مقاله، تمامت شاهنامه در حقیقت نمایش تفصیلی این دو بیت از این حماسة بی‌بدیل است:
تو را از دو گیتی برآورده‌اند
به چندین میانجی بپرورده‌اند

نخستین فطرت، پسین شمار
تویی خویشتن را به بازی مدار

کلیدواژه‌ها

شاهنامه؛ هنر؛ گوهر؛ کوشش؛ بخشش

مراجع