بررسی و تحلیل حماسه‌های «مضحک» و گونه های آن در زبان فارسی

جُستارهای نوین ادبی

مقاله 3، دوره 47، شماره 3 - شماره پیاپی 186، 1393، صفحه 87-122   

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jls.v47i3.44865

نویسندگان

علی محمدی^{* 1}؛ فاطمه تسلیم جهرمی²

¹دانشگاه بوعلی سینا همدان

²بوعلی سینا همدان

چکیده

حماسۀ مضحک یکی از گونه های ادبی و نوعی تقلید مضحک و طنزآمیز است که در آن زبان و اسلوب فخیم حماسی برای توصیف عملی بی ارزش یا هدفی غیر متعالی به کار می رود. صفت مشخص حماسۀ مضحک، ناهم سازی میان موضوع و سبک یک اثر است که در آن موضوعی عوامانه با انشاء عالی و کلماتی فاخر خاص حماسه بازگو می شود. گاهی نیز برعکس، موضوعی برجسته با زبانی عامیانه اما در وزنی حماسی بیان می گردد که بنا به تعریف منتقدان غربی «بورلسک» نامیده می شود. چنین به نظر می رسد که آفرینش‌گران حماسه های مضحک فارسی، به تفاوت بین بورلسک و حماسۀ مضحک توجهی نداشته اند. در این مقاله پس از ارائۀ تعریف‌هایی برای حماسۀ مضحک، ویژگی هایی چون شخصیت های مضحک، تقلید تمسخرآمیز از شاهنامۀ فردوسی، توصیف و تصویرسازی مضحک، ناهم سازی میان موضوع و زبان، تمسخر عناصر حماسی مثل حوادث داستانی مضحک، نامه نگاری طنزآمیز، اغراق طنزآمیز و... تشریح می شود تا بدین ترتیب شباهت و نزدیکی حماسۀ مضحک به طنز و حماسه نشان داده شود. برای آن که جایگاه حماسۀ مضحک میان انواع طنز و حماسه دریافت شود، انواع حماسۀ مضحک از نظر قدمت، حجم، قالب، زبان و بیان، رواج و قدمت، به شیوهای توصیفی- تحلیلی معرفی می گردد. سپس با این یادآوری که ژرف ساخت اغلب حماسه های مضحک فارسی انتقادهای سیاسی- اجتماعی است، ابعاد گوناگون حماسۀ مضحک بررسی می شود.

کلیدواژه‌ها

طنز، مطایبه؛ نقیضه؛ حماسۀ مضحک؛ شاخصه‌ها

مراجع