رمزگشایی الگوی اسطوره ای نجات خورشید در هفت خان

جُستارهای نوین ادبی

مقاله 2، دوره 48، شماره 1 - شماره پیاپی 188، 1394، صفحه 49-66   

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jls.v48i1.44487

نویسندگان

لیلا حق پرست^{* 1}؛ مریم صالحی نیا²

¹دانشگاه فردوسی مشهد

²فردوسی مشهد

چکیده

این پژوهش پس از مرور ساختار واحد هفت خان پهلوانان خاندان سام (رستم، سام، فرامرز و شهریار) که در منظومه های پهلوانی منعکس شده، کوشیده است قانون ساختاری این هفت خان ها را کشف کند و نشان دهد که تمامی آن ها از ژرف ساختی یکسان برخوردارند که بیان مسیر منحنی واری است که پهلوان از سطحی فرودین در مشرق آغاز می کند و سرانجام گمشدۀ خود را در چاه یا مکان تاریکی که در جایگاهی بلند در سویۀ مغرب است می یابد. برای اثبات شمول گسترده و جهانی این الگو، به شواهد دیگر آن در فرهنگ آذربایجان و داستان های عامیانۀ اروپایی و اسطورۀ مانوی آفرینش نیز اشاره شده است تا نمایان شود که تمام این روایت ها، گویای تلاش قهرمان برای نجات پادشاه/دختری است که نمادی از خورشید است و دیو تاریکی او را از سرزمین روشنایی در مشرق (جایگاه برآمدن خورشید) به اقامتگاه خویش در مغرب (جایگاه افول خورشید) برده و آنجا اسیر کرده است. بنابراین الگوی هفت خان روایت رمزگونۀ نجات خورشید از چنگال دیو تاریکی است که در غرب مسکن دارد.

کلیدواژه‌ها

هفت خان؛ خاندان سام؛ خورشید؛ تحلیل ساختاری اسطوره

مراجع