پیوند و گسست متن و نگاره در شاهنامه بایسنغری

جُستارهای نوین ادبی

مقاله 5، دوره 52، شماره 1 - شماره پیاپی 204، 1398، صفحه 95-125   

نوع مقاله: مقالۀ پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jls.v52i2.80284

نویسندگان

الهام رجبی نیازآبادی^* ؛ فرزانه فرخ فر

دانشگاه نیشابور

چکیده

شاهنامه ­بایسنغری، اثر ممتاز و برجسته مکتب نگارگری هرات تیموری در عصر شاهرخ تیموری است که به سفارش بایسنغرمیرزا، فرزند هنردوست شاهرخ و با دعوت از هنرمندان بزرگ آن روزگار خلق گردید. این اثر از دو جنبه متن و نگاره حائز اهمیت است؛ چرا که متن آن توسط گروهی از شاهنامه‌ شناسان بزرگ فراهم آمده و نگاره ­های آن توسط نام‌ آوران مکتب نگارگری هرات به تصویر کشیده شده است و این فرضیه را در ذهن متبادر می‌سازد که احتمالاً ارتباط تنگاتنگی بین متن و تصویر در این شاهنامه وجود داشته باشد. همین نکته اساس این پژوهش را شکل می‌دهد. هدف از این پژوهش، بررسی پیوند و گسست بین متن شاهنامه ‌بایسنغری و نگاره­ های آن می­باشد. پرسش این است: نگارگران شاهنامه ‌بایسنغری تا چه اندازه به متن ادبی شاهنامه در ترسیم نگاره­های آن وابسته بوده‌‌اند؟ این پژوهش با بهره‌گیری از روش تحلیلی-تطبیقی و استفاده از منابع کتابخانه‌ای-اسنادی به بیان موضوع می‌پردازد. نتایج تحقیق مبیّن آن است که نگارگران شاهنامه بایسنغری، از آموخته ­های خود در تصویرگری بهره ‌برده و الگوهای از پیش ‌آموخته را به تصویر کشیده­اند؛ از این‌رو توجه چندانی به متن کتاب نداشته­ و خود را موظف به خوانش متن ندانسته ‌اند؛ بنابراین در این نسخه ارتباط چندانی بین متن و نگاره ­ها وجود ندارد.

کلیدواژه‌ها

مکتب نگارگری هرات؛ شاهنامه بایسنغری؛ پیوند متن و نگاره

مراجع