تأثیر دوره‌های عاری از علف هرز و تراکم کشت بر صفات ظاهری، عملکرد و اجزای عملکرد کنجد (L. Sesamum indicum)

پژوهش های حفاظت گیاهان ایران

مقاله 7، دوره 33، شماره 2 - شماره پیاپی 44، 1398، صفحه 193-211   

نوع مقاله: مقالات پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jpp.v33i2.68641

نویسندگان

مهسا بهادر¹؛ سید غلامرضا موسوی^{* 2}؛ سید حمیدرضا رمضانی³

¹دانشگاه آزاد اسلامی، بیرجند،

²آزاد اسلامی واحد بیرجند

³دانشگاه بیرجند، سرایان

چکیده

به‌منظور بررسی اثر طول دوره عاری از علف‌هرز و تراکم گیاهی بر صفات مورفولوژیکی، عملکرد و اجزای عملکرد کنجد (Sesamum indicum L.)، آزمایشی به‌صورت فاکتوریل در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه تحقیقاتی دانشگاه آزاد واحد بیرجند به اجرا درآمد. فاکتورهای آزمایش شامل دوره عاری از علف‌هرز در پنج سطح (عاری از علف‌هرز در کل دوره رشد، عاری از علف­هرز تا 20، 40 و60 روز پس از سبز شدن و تداخل علف­هرز در کل دوره رشد) و سه تراکم کنجد (7، 14 و 28 بوته در متر مربع) بود. نتایج تجزیه واریانس نشان داد که اثر دوره عاری از علف­هرز بر ارتفاع بوته، قطر ساقه، تعداد انشعابات ساقه اصلی و طول کپسول، تعداد کپسول در متر مربع، تعداد دانه در کپسول، وزن هزار دانه، عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک، شاخص برداشت دانه در بوته کنجد، تعداد و وزن خشک علف‌های هرز معنی‌دار شد و تراکم بوته نیز صفات ارتفاع بوته، تعداد کپسول در متر مربع، عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک، شاخص برداشت دانه در بوته کنجد، تعداد و وزن خشک علف­های هرز را به طور معنی‌داری تحت تاثیر قرار داد، اما اثر متقابل دوره عاری از علف­هرز و تراکم بوته تنها بر عملکرد بیولوژیک کنجد معنی‌دار شد. مقایسه میانگین­ها نشان داد که افزایش دوره عاری از علف‌هرز باعث بهبود صفات مورفولوژیکی، اجزای عملکرد و عملکرد دانه و بیولوژیک کنجد و کاهش تعداد و بیوماس علف‌های هرز گردید به طوری که تعداد کپسول در متر مربع در تیمار عاری از علف­هرز در کل دوره رشد نسبت به تیمارهای تداخل علف‌های هرز تا انتهای دوره رشد و عاری از علف هرز تا 20 و 40 روز پس از سبز شدن کنجد از برتری به ترتیب 98/3، 45/2 و 1/1 برابری، تعداد دانه در کپسول از برتری به ترتیب 155، 2/20 و 8/9 درصدی، وزن هزار دانه از برتری به ترتیب 3/20، 6/13 و 9/8 درصدی برخوردار بود. همچنین بیشترین عملکرد دانه با میانگین 62/913 کیلوگرم در هکتار مربوط به تیمار عاری از علف­هرز در کل دوره رشد بود که نسبت به تیمارهای تداخل علف­های هرز تا انتهای دوره رشد و عاری از علف­هرز تا 20، 40 و 60 روز پس از سبز شدن کنجد از برتری معنی‌دار به ترتیب 5/15، 4، 8/1 و 3/1 برابری برخوردار بود. تعداد علف‌های هرز در تیمار تداخل علف­هرز در کل دوره رشد از برتری معنی­دار 6/22، 7/3 و 4/2 برابری و وزن خشک علف­های هرز در تیمار تداخل علف­هرز در کل دوره رشد از برتری معنی­دار 40، 8 و 8/2 برابری به ترتیب نسبت به تیمارهای عاری از علف­هرز تا 60، 40 و 20 روز پس از سبز شدن کنجد برخوردار بودند. همچنین مقایسه میانگین­ها نشان داد که با افزایش تراکم از 7 به 28 بوته در متر مربع، تعداد کپسول در متر مربع و عملکرد دانه به ترتیب 4/76 و 7/72 درصد افزایش و تعداد علف‌های­هرز و وزن خشک علف­های هرز به ترتیب 4/26 و 3/45 درصد کاهش پیدا کرد. به طور کلی در شرایط این تحقیق برای افزایش عملکرد اقتصادی در کنجد، تیمار عاری نگه داشتن مزرعه از علف­هرز در کل دوره رشد و تراکم 28 بوته کنجد در متر مربع پیشنهاد می­شود.

کلیدواژه‌ها

اجزای عملکرد؛ تداخل علف هرز؛ تراکم بوته؛ عملکرد؛ کنجد

مراجع