ردیابی ویروس سوختگی سیاه برگ چغندر (Beet black scorch virus) و سایر ویروس‌های خاک‌زاد همراه و تعیین برخی خصوصیات مولکولی آن‌ها

پژوهش های حفاظت گیاهان ایران

مقاله 1، دوره 33، شماره 3 - شماره پیاپی 45، 1398، صفحه 245-258   

نوع مقاله: مقالات پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jpp.v33i3.75150

نویسندگان

جمشید سلطانی ایدلیکی¹؛ محسن مهرور^{* 2}؛ محمد زکی عقل²؛ سید باقر محمودی³؛ منصور صلاتی⁴

¹فردوسی مشهد

²دانشگاه فردوسی مشهد

³موسسه تحقیقات اصلاح و تهیه بذر چغندرقند

⁴عضو هیئت علمی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی

چکیده

تاکنون در ایران ویروس‌های خاک زاد متعددی از جمله ویروس رگبرگ زرد نکروتیک چغندرقند (Beet necrotic yellow vein virus; BNYVV)، ویروس سوختگی سیاه برگ چغندر (Beet black scorch virus; BBSV)، ویروس خاک زاد چغندر (Beet soil-borne virus; BSBV) و ویروس Q چغندر (Beet virus Q; BVQ) روی ریشه چغندرقند شناسایی‌شده است. ویروس رگبرگ زرد نکروتیک چغندرقند، ویروس اصلی عامل ایجاد سندروم ریشه ریشی (ریزومانیا) است. با اینکه در بررسی‌های انجام‌شده در بعضی از نمونه­های دارای علائم ریشه ریشی چغندرقند، هر سه ویروس مذکور و یا تعدادی از آن‌ها همراه BNYVV یافت شده، اما تاکنون علائم سوختگی روی برگ چغندرقند در هیچ­یک از مزارع کشت چغندرقند گزارش نشده است. اخیراً علائم سوختگی روی برگ­ها و علائمی مشابه ویروس عامل بیماری ریزومانیا روی ریشه برخی از ارقام چغندرقند در مزارع چغندرقند استان خراسان رضوی مشاهده‌شده است. به‌منظور بررسی این موضوع، چغندرقندهای دارای علائم ریشه­ریشی و یا سوختگی برگ از مزارع مناطق مختلف استان شامل: مشهد، فریمان، چناران، جلگه رخ و جوین جمع‌آوری و پس از استخراج ریبونوکلئیک‌اسید (RNA) کل آن‌ها، دئوکسی ریبونوکلئیک اسید مکمل (cDNA) سنتز شد. با استفاده از واکنش پلیمراز با ترانویسی معکوس در همه نمونه‌ها BBSV ردیابی گردید، اما از سه ویروس خاک‌زاد دیگر تنها BNYVV در نمونه‌های مشهد، جلگه رخ و جوین ردیابی شد. از بین سه تیپ مختلف BNYVV شناسایی‌شده در دنیا، جدایه های مورد مطالعه از نوع تیپ A تشخیص داده شد. نوع تتراد ویروس ریزومانیا در جدایه­های مشهد و جلگه رخ از نوع ACHG بوده اما در جدایه جوین، AHHG بود که در اسیدآمینه شماره 68 آن از سیستئین (C) به هیستیدین (H) در پروتئین p25 تغییر یافته بود که می‌توان جدایه را به‌عنوان یک جدایه شکننده مقاومت این ویروس محسوب نمود. درنتیجه کشت متوالی ارقام مقاوم چغندرقند دارای ژن مقاومت Rz1 با تغییرات در اسیدآمینه‌های ناحیه تتراد پروتئین p25 ویروس، جدایه های شکننده مقاومت جدیدی از ویروس ایجاد می‌کند که کشت چغندرقند را در این مزارع در سال‌های آتی با مشکل جدی مواجه خواهد نمود؛ بنابراین تحقیقات بیشتر در مورد بیماری­زایی BNYVV و کنترل آن از طریق استفاده از منابع مقاومت جدید و روش‌های کنترل تلفیقی ضروری به نظر می­رسد. از طرف دیگر اینکه، BBSV در حضور BNYVV موجب تشدید ریشه­ریشی، نکروز آوندی و سوختگی برگ می­گردد حال‌آنکه به‌تنهایی موجب نکروز آوندی در ریشه و سوختگی برگ می‌شود. این مطلب می‌تواند در تشخیص بیماری بر اساس علائم و جلوگیری از خطا در ارزیابی مقاومت ارقام چغندرقند در مزرعه بسیار حائز اهمیت باشد.

کلیدواژه‌ها

ریزومانیا؛ ویروس سوختگی سیاه چغندرقند؛ چغندرقند

مراجع