مطالعه کانی شناسی رسی خاک های واقع بر سطوح مختلف ژئومرفیک در منطقه جبالبارز-جیرفت

آب و خاک

مقاله 11، دوره 30، شماره 4 - شماره پیاپی 48، مهر 1395، صفحه 1130-1141   

نوع مقاله: مقالات پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jsw.v30i4.44757

نویسندگان

ناصر برومند¹؛ صالح سنجری^{* 2}

¹دانشگاه شهید باهنر کرمان

²دانشگاه جیرفت

چکیده

ارتباط نزدیک و متقابلی بین موقعیت ژئومرفیک و نحوه ی تشکیل و تکامل خاک وجود دارد که مطالعات کانی شناسی به عنوان یکی از مهمترین ویژگی های خاک نسبت به توپوگرافی تغییر می کند. این پژوهش با هدف بررسی کانی شناسی رسی خاک های منطقه جبالبارز- جیرفت در سطوح مختلف ژئومرفیک صورت پذیرفت. اشکال اراضی تپه، پدیمنت سنگی، پدیمنت پوشیده و دشت آبرفتی دامنه ای در منطقه شناسایی گردیدند و شکل اراضی تپه بر‎ اساس میزان پایداری، به ‎سطوح ژئومرفیک مختلف تقسیم گردید. کانی های رسی ایلیت، اسمکتیت، کلریت و کائولینیت با استفاده از پراش سنج پرتوی X (XRD) شناسایی شدند. کانی اسمکتیت کانی غالب در خاک های سطوح ژئومرفیک پایدار تپه و پدیمنت پوشیده بود که به دلیل داشتن سطح پایدار و رطوبت بیشتر در زمان گذشته و حال، این کانی از تغییر شکل کانی ایلیت و کلریت تشکیل شده است. همچنین کانی کلریت در سطح پایدار پدیمنت پوشیده مشاهده نشد که با توجه به افزایش مقدار نسبی کانی اسمکتیت در این سطح، نشان از تغییر شکل کانی کلریت به کانی اسمکتیت است. وجود کانی های کلریت، ایلیت مربوط به مواد مادری منطقه می باشد که البته بررسی ماده مادری منطقه مورد مطالعه این نکته را ثابت کرد. از طرفی منشأ کانی کائولینیت در اقلیم خشک این منطقه خاکساز نبوده و با توجه به مشاهده آن در مواد مادری، دارای منشأ توارثی می باشد. نتایج تحقیق، نمایان گر نقش مهم ژئومرفولوژی در کانی شناسی رسی خاک‎های منطقه ی مطالعاتی می باشد.

کلیدواژه‌ها

اسمکتیت؛ پراش سنج پرتوی X؛ ژئومرفولوژی؛ منشأ توارثی

مراجع

1- Banaei M.H. 1998. Soil moisture and temperature regimes map of Iran. (1: 2500000). Soil and Water Research Institute.

2- Bayat O., Karimzadeh H.R., and Khademi H. 2011. Clay minerals in two paleosols on geomorphic surfaces in eastern Isfahan. Iranian Journal of Crystallography and Mineralogy, 19(1): 45-58. (In Persian with English abstract)

3- Boroomand N., and Sanjari S. 2012. Impacts of climate change on soil clay mineral composition of the Jiroft region. The first desert Conference, International desert Research Center, Tehran University. (In Persian)

4- Bouyoucos G.J. 1962. Hydrometer method improved for making particle size analysis of soil. Agron. J. 54: 464-465.

5- Birkeland P.W. 1990. Soils and Geomorphology. Oxford University Press, Inc., NewYork.

6- Brady N.C. 1990. The Nature and Properties of Soils. 10th ed., Macmillan Publishing Company.

7- Dixon J.B. 1989. Kaolin and Serpentine group minerals In: J.B. Dixon, and S.B. Weed (ed.) Minerals in soil environments, Soil. Sci. Soc. Am. J. Madison. Wisconsin, 551-634.

8- Eghbal M.K., and Southard R.J. 1993. Micromorphological evidence of polygenesis of three Aridisols western Mojave Desert, California. Soil Sci. Soc. Am. J. 57: 1041-1050.

9- Elprince A.M., Mashhady A.S., and Aba-Hussein M.M. 1979. The occurrence of pedogenic palygorskite (attpulgite) in soils of Saudi Arabia. Soil Science, 128: 211–218.

10- Fanning D.S., Keramidas V.Z., and Desoky M.A. 1989. Micas. P: 551-634.In Dixon J. B., Weed S.B., "Minerals in soil environment' (2nd) SSSA. Book series. Madison. WI.

11- Farpoor M.H., Khademi H., and Eghbal M.K. 2002. Genesis and distribution palygorskite and associated clay minerals in Rafsanjan soils on different geomorphic surface. Iran Agric. Res. 21: 39-60.

12- Farpoor M.H., and Irannejad M. 2011. Soil genesis and clay mineralogy on Aliabbas River Alluvial Fan, Kerman Province. doi: 10.1007/s12517-011-0395-3.

13- Graham R.C., and Boul S.W. 1990. Soil-geomorphic relations on the Blue Ridge Front. II. Soil characteristics and pedogenesis. Soil Sci. Soc. Am. J. 54: 1188-1194.

14- Huang L., Hong J., Tan W., Hu H., Liu F., and Wang M. 2008. Characteristics of micromorphology and element distribution of ironmanganese cutans in typical soils of subtropical China. Geoderma, 146: 40-47.

15- Iran Geology Organization. 1992. Sabzevaran Geology map, (1:250000).

16- Jackson M.L. 1975. Soil Chemical Analysis-advanced Course. Univ. of Wisonsin College of Agric., Dept of Soils Sci., Madison, WI.

17- Jafari S., and Nadian H. 2015. The study of a toposequence soil series and clay mineral assemblage in some soils of Khozestan Province. J. Water Soil. 18(69): 151-164. (In Persian with English abstract).

18- Jolicoeur S., Ilde Fons P., and Bouchard M. 2000. Kaolinite and gibbsite weathering of biotite within saprolites and soils of central Virginia. Soil Sci. Soc. Am. J. 64: 1118-1129.

19- Karimi A., Khademi H., and Jalalian A. 2009. Genesis and distribution of palygorskite and associated clay minerals in soils and sediments of southern Mashhad. Irananin Journal of Crystallography and Mineralogy, 16(4): 545-558. (In Persian with English abstract).

20- Kaviani N., Khormali F., Masihabadi H., and Tazikeh H. 2014. Micromorphology and clay mineralogy of loess-derived soils of natural and cultivated land uses along a climosequence in Golestan Province. J. of Water and Soil Conservation. 21(2): 31-58. (In Persian)

21- Khademi H., and Mermut A.R. 1998. Source of palygorskite in gypsiferous aridisols and associated sediments from central Iran. Clay Miner. 33: 561-578.

22- Khademi H., and Mermut A.R. 2003. Micromorphology and classification of Argids andassociated gypsiferous Aridisols from central Iran. Catena, 54: 439–455.

23- Khormali F., and Abtahi A. 2001. Soil genesis and mineralogy of three selected regions of Fars, Bushehr and Khuzestan provinces of Iran, formed under highly calcareous conditions. Iran agricultural Research 20: 67-82.

24- Khormali F., Abtahi A., Mahmoodi S., and Stoops G. 2003. Argillic horizon development in calcareous soils of arid and semi-arid regions of Southern Iran. Catena 776: 1-29.

25- Kittrik J.A., and Hope E.W. 1963. A procedure for the particle size separation of soil for X-ray diffraction analysis. Soil Sci. Soc. 96: 312-325.

26- Moazallahi M., and Farpoor M.H. 2012. Soil Genesis and Clay Mineralogy along the Xeric-Aridic Climotoposequence in South Central Iran. J. Agr. Sci. Tech. 14: 683-696.

27- Nelson R.E. 1982. Carbonate and Gypsum. P. 181-196. In: A. L. Page et al.(ed), Methods of Soil Analysis. Part II. 2nd ed., Agron. Monogar. No: 9, ASA and SSSA. Madison, WI.

28- Nelson D.W., and Sommers L.E. 1982. Total Carbon, Organic Carbon and Organic Matter. pp. 539-577. In: A.L. Page et al., (Ed), Methods of Soil Analisis. Part II. 2nd ed., Agron. Monogar. No: 9, ASA and SSSA. Madison, WI.

29- Neyestani M., and Farpoor M.H. 2014. Genesis, clay mineralogy and micromorphology of saline-gypsiferous soils in Kheirabad playa, Sirjan. Arid Biome Scientific and Research Journal, 4(1): 65-78. (In Persian with English abstract).

30- Owliaie H.R. 2004. Genesis, clay mineralogy and micromorphology of soils of Kohgilouye Province, southwestern Iran. Ph.D. Thesis. Shiraz University, Iran. (In Persian)

31- Reid D.A., Geraham R.C., Doglaus L.A., and Amrhein C. 1996. Smectites, mineralogy and charge characteristic in arid regions. Soil Sci Soc Am J 59: 1012-1218.

32- Sanjari S., Farpour M.H., Karimian M., and Esfandyarpour I. 2011. Genesis, micromorphology and clay mineralogy of soils located on different geomorphic surfaces in Jiroft area. J. Water Soil. 25: 2. 411-425. (In Persian with English abstract)

33- Sanjari S., and Boroomand N. 2014. Clay Mineralogy Studies of Soils Located on Different Geomorphic Surfaces in Sarduieh-Jiroft Area. Iranian Journal of Soil Research, 28(1): 209-219. (In Persian with English abstract)

34- Schoeneberger P.J., Wysocki D.A., Benham E.C., and Broderson W.D. 2002. Field book for describing and sampling soils. Natonal Soil Survey Center, Natural Resources Conservation Service. U. S. Dept. of Agriculture, Lincoln, Nebraska.

35- Soil Survey Staff. 2014. Keys to soil taxonomy. 11th edition. USDA.

36- Stahr K., Kuhn J., trommler J., Papenfum K.H., Zarei M., and Singer A. 2000. Palygorskite-cemented crusts (palycretes) in southern Portugal. Aust. J. Soil Res. 38: 169-188.

37- Stoops G. 2003. Guideline for the Analysis and Description of Soil and Regolith Thin Sections. SSSA, Madison, WI.182p.

38- Zareian Gh. 1997. Genesis, classification, morphological characteristics, physico-chemical and mineralogical of soils Beyza area in Fars Province. Master's thesis, Department of Soil Science, College of Agriculture, Shiraz University. (In Persian)