بررسی پرتوزایی طبیعی خاک های کشاورزی و بکر در شهرهای اراک و سربند در استان مرکزی

آب و خاک

مقاله 5، دوره 31، شماره 5 - شماره پیاپی 55، 1396، صفحه 1371-1382   

نوع مقاله: مقالات پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jsw.v31i5.61000

نویسندگان

رضا پورایمانی^* ؛ فائزه یوسفی

دانشگاه اراک

چکیده

هر ساله مقدار زیادی از انواع کودهای شیمیایی به‌منظور افزایش تولید محصولات کشاورزی و جبران مواد مغذی و ضروری به خاک اضافه می‌شود. این کود‌ها حاوی فلزات سنگین و عناصر پرتوزا هستند و با افزودن آ‌ن‌ها به خاک، آلاینده‌های پرتوزایی محیطی را به مقدار قابل‌توجهی افزایش می‌دهند. در این پژوهش 22 نمونه از خاک‌های کشاورزی و ‌بکر از مناطق مختلف شهرهای اراک و سربند در استان مرکزی جمع‌آوری گردید. مقادیر فعالیت ویژه هسته‌های پرتوزای 226Ra،232Th و 40K با استفاده از روش طیف‌سنجی پرتوهای گاما و با به‌کارگیری آشکارساز HPGe با بازدهی 30 درصد تعیین گردید. مقادیر میانگین فعالیت ویژه هسته‌های پرتوزای 226Ra،232Th و 40K برای خاک‌های کشاورزی به ترتیب برابر 54/45، 09/69 و 71/926 برای خاک‌های بکر به ترتیب برابر 26/37،17/43 و 04/604 برحسب Bq/kg بدست آمد. میانگین آهنگ دز جذبی در خاک‌های کشاورزی و بکر به ترتیب 22/105 و 59/70 برحسب nGy/y محاسبه گردید. میانگین مقادیر دز معادل سالیانه غدد و خطر ابتلا به سرطان در طول عمر در خاک‌های کشاورزی و بکر به ترتیب برابر (72/0 و 48/0) و (3-10×45/0 و 3-10×29/0) بدست آمد. مقادیر فعالیت ویژه هسته‌های پرتوزای طبیعی، آهنگ دز جذبی، آهنگ دز مؤثر سالیانه داخلی و خارجی و خطر ابتلا به سرطان در طول عمر در تمام نمونه‌های خاک‌های کشاورزی بیشتر از مقدار میانگین جهانی بدست آمد و در مورد خاک‌های بکر با میانگین جهانی توافق خوبی را نشان می‌دهد. آنالیز آماری انجام شده نشان می‌دهد که در سطح معنی‌دار 01/0 استفاده از کودهای شیمیایی باعث افزایش پرتوزایی خاک گردیده است.

کلیدواژه‌ها

پرتوزایی؛ خاک بکر؛ خاک کشاورزی؛ کود شیمیایی

مراجع