بررسی اعتبار دلایل نظر مشهور فقهای امامیه در قتل اکراهی

فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

مقاله 8، دوره 54، شماره 1 - شماره پیاپی 128، بهار 1401، صفحه 137-156   

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jfiqh.2021.88350

نویسندگان

کیومرث کلانتری¹؛ رضا هادیزاده^{* 2}

¹استاد دانشگاه مازندران

²دکترای حقوق جزا وجرم شناسی دانشگاه مازندران

چکیده

نوشتار حاضر ضمن بررسی اعتبار دلایل نظر مشهور فقها در خصوص قتل اکراهی، به شرح دلایلی که عدم قصاص
مباشر را تقویت می کند و همچنین راهکار هایی که به عنوان جایگزین نظر مشهور مطرح شدنی است، می پردازد. در این
راستا نشان داده شده است که روایت زراره از حیث سند و دلالت آن بر قتل اکراهی با اشکال مواجه است و احادیث
باب عدم جواز تقیه در دماء نیز از قتل ناشی از اکراه منصرف است. استناد به اجماع نیز صحیح نیست؛ زیرا افزون
بر اینکه برخی از فقهای متأخر ازجمله آیت الله خویی نظری متفاوت دارند، اجماع به دلیل روایات مذکور مدرکی و
غیرقابل استناد است. برابربودن دو خطر نیز مانع تمسک به اکراه در قتل عمد و موجب قصاص مرتکب مکرَه نیست.
قیاس اکراه با اضطرار در قتل دیگری نیز به دلیل تفاوت آن ها مع الفارق و نامعتبر است. دلایل عدم قصاص اکراه شونده
ازجمله عدوانی نبودن قتل، وجود شبهۀ دارئۀ حد نظیر قصاص و تزاحم دو حکم و درنتیجه جاری بودن تخییر به سبب
هم سنگ بودن آن ها نیز ذکرشدنی است.

کلیدواژه‌ها

اکراه؛ قتل عمد؛ تقیه؛ قصاص؛ عواملِ رافع مسئولیت کیفری

مراجع