توزیع مکانی روند فراوانی بارش سالانه در شمال باختری ایران در دوره آماری 1970 تا 2013

جغرافیا و مخاطرات محیطی

مقاله 7، دوره 10، شماره 3 - شماره پیاپی 39، پاییز 1400، صفحه 123-140   

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/geoeh.2021.67023.0

نویسندگان

حسین عساکره¹؛ حسن شادمان^{* 2}

¹استاد آب‌وهواشناسی دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

²دانشجوی دکتری آب‌وهواشناسی دانشگاه زنجان، زنجان، ایران

چکیده

بارش یکی از برجسته ­ترین عناصر و پدیده­ های آب­ و­هوایی است. شناخت بارش و به‌ویژه شناسایی دگرگونی­ های آن یکی از نخستین گام ­ها در برنامه ­ریزی­ های محیطی مبتنی بر دانسته‌های آب­ وهوایی است. یکی از ویژگی­ های رفتاری بارش دگرگونی­ های درازمدت آن در راستای زمان (روند) است. به نظر می­رسد که روند سری­های زمانی بارش بیش از آنکه از الگویی خطی پیروی کند، رفتاری غیرخطی داشته باشد. ازاین ­رو در این پژوهش کوشش شده است تا توزیع مکانی روند فراوانی بارش سالانه در شمال باختری ایران در دوره آماری 1970 تا 2013 میلادی، با استفاده از الگوهای خطی و چندجمله­ای بررسی شود. در این راستا از داده ­های 219 ایستگاه همدید، آب­و­هواشناسی و باران‌سنجی استفاده‌شده است. یافته­ها نشان داد که الگوهای خطی در آشکارسازی روند بارش سالانه در شمال باختری ایران با کاستی­های فراوانی همراه هستند؛ به­گونه­ای که بر پایه یک الگوی خطی فراوانی بارش تنها در 82/21 درصد از شمال باختری ایران روند معنی­داری داشته ­اند. حال‌آنکه با افزودن الگوهای درجه 2 و درجه 3  روند فراوانی بارش در 1/83 درصد از منطقه معنی ­دار می­ شود. چنانچه الگوی دارای بالاترین درجه را پایه گزینش الگوی برتر در هر یاخته بدانیم؛ آنگاه روند فراوانی بارش سالانه در 4/6 درصد از شمال باختری ایران دارای الگوی خطی، در 7/10 درصد دارای الگوی درجه 2 و در 66 درصد از منطقه دارای الگوی درجه 3 است. ازاین ­رو تنها در 9/16 درصد از منطقه هیچ روند معنی­ داری رخ نداده است. همچنین دریاچه ارومیه و رشته‌کوه‌های مرکزی منطقه نقش آشکاری بر تنوع توزیع مکانی روند بارش داشته ­اند. به­ گونه ­ای که کانون روندهای درجه 2 و دست­کم بخش زیادی از روندهای خطی پیرامون دریاچه و در باختر کوه­های مرکزی است. ازسوی­دیگر گسترش روندهای درجه 3 در تمامی موقعیت ­های جغرافیایی به ‌غیر از پیرامون دریاچه این گمانه را ایجاد می­کند که روندهای درجه 3 بیش­تر زیر اثر اطلاعات و رویدادهای بزرگ‌مقیاس آب­وهوا شکل گرفته­ اند.

کلیدواژه‌ها

بارش؛ روند؛ رگرسیون چندجمله‌ای؛ شمال باختری ایران

مراجع