ساختار جوامع، تنوع گونه‌ای و نقشه پراکنش علف‌های هرز در چمن‌کاری بوستان‌های شهر تهران

پژوهش های حفاظت گیاهان ایران

مقاله 5، دوره 37، شماره 2 - شماره پیاپی 60، تابستان 1402، صفحه 165-176   

نوع مقاله: مقالات پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jpp.2021.31997.0

نویسندگان

علی لشکری¹؛ مهدی راستگو^{* 1}؛ مهدی مین باشی معینی²؛ علی قنبری¹

¹گروه اگروتکنولوژی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

²بخش تحقیقات علف‌های هرز، موسسه تحقیقات گیاهپزشکی کشور، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، تهران، ایران

چکیده

سرانه فضای سبز درون شهری در تهران 5/15 متر مربع می‌باشد. از عوامل تأثیرگذار جهت حفظ و افزایش این میزان، و رسیدن آن به حد استاندارد جهانی (25 متر مربع)، مدیریت صحیح علف‌های هرز می‌باشد. مدیریت مناسب علف‌های‏هرز مستلزم شناخت کافی از ساختار جوامع، تنوع، شاخص‏های جمعیتی و نحوه پراکنش آنها می‏باشد. در همین راستا تحقیقی در سال‌های 94-1393 در چمن‌کاری بوستان‌های 22 منطقه شهر تهران انجام شد. نمونه‌برداری در فصل تابستان و با استفاده از روش سیستماتیک W انجام و علف‌های هرز به تفکیک جنس و گونه شناسایی و شمارش شدند. فواصل نقاط نمونه‏برداری بین 5 تا 40 قدم بر روی هر بازوی W با توجه به قطعات موجود در فضای سبز در نظر گرفته شد و در مجموع 60 نقطه بر روی هر قطعه W در نظر گرفته شد و 60 کادر به ابعاد 1 × 1 متر در نظر گرفته شد. مختصات جغرافیایی همه چمن‌کاری بوستان‌ها که شامل طول و عرض جغرافیایی و ارتفاع از سطح دریا بود با یک دستگاه GPS دقیق ثبت‌شده و در فرم‌های مربوطه یادداشت شد. در نهایت فراوانی، یکنواختی، میانگین تراکم شاخص غالبیت گونه‌ها محاسبه شد. جهت تهیه نقشه پراکنش علف‌های هرز نیز از نرم‌افزار ArcGis و ArcMap استفاده شد. در مجموع، تعداد 52 گونه علف هرز از 21 تیره گیاهی در سطح شهر تهران شناسایی شد. از نظر تراکم علف‌های هرز، چمن‌کاری بوستان‌های متعلق به مناطق 17 و 16 به‌ترتیب با 38/34 و 25/24 بوته در متربع بیشترین و چمن‌کاری بوستان‌های مناطق 5، 12، 20 و 21 به‌ترتیب با 7، 05/9، 31/9 و 55/9 بوته در متر مربع کمترین تراکم علف‌های هرز را دارا بودند. از 52 گونه شناسایی شده، 27 گونه (51%) به چهار تیره کاسنی (Asteraceae)، گندمیان (Poaceae)، بقولات (Fabaceae) و اسفناج (Chenopodiaceae) تعلق داشتند. این چهار تیره به‌ترتیب با 10، 7، 6 و 4 گونه بیشترین تنوع را در سطح چمن‌کاری بوستان‌های شهر تهران داشتند. از نظر چرخه زندگی، 32 گونه یکساله، 18 گونه چند ساله، 2 گونه دوساله، در چمن‌کاری بوستان‌های شهر تهران شناسایی شدند. در بین گونه‌ها، 45 گونه پهن برگ و 7 گونه باریک برگ (6 گونه گراس و یک گونه از سایر باریک برگ‌ها) بودند. از نظر شاخص وفور (AI)، علف‌های هرز گل قاصد (Taraxacum officinale L.)، هفت‌بند پا کوتاه (Polygonum patulum M. Bieb)، بارهنگ (Plantago major L.)، شیرتیغک رطوبت پسند (Sonchus oleraceus L.) و پنجه مرغی (Cynodon dactylon (L.) Pers) به‌ترتیب با شاخص‌های غالبیت 24/164، 57/144، 07/143، 76/124 و 27/138 به‌عنوان علف‌های هرز غالب چمن‌کاری‌های شهر تهران شناخته شدند.
 

کلیدواژه‌ها

تراکم؛ شاخص وفور؛ شانون وینر؛ گل قاصد

مراجع