بررسی و تحلیل اثرات تقسیمات سیاسی بر پایداری اقتصادی و اجتماعی سکونتگاه‌های روستایی(مورد مطالعه: شهرستان فیروزه)

جغرافیاوتوسعه ناحیه ای

مقاله 3، دوره 20، شماره 1 - شماره پیاپی 38، بهار 1401، صفحه 84-59   

نوع مقاله: پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jgrd.2021.50375.0

نویسندگان

امین اله شمسایی¹؛ خدیجه بوذرجمهری^{* 2}؛ مریم قاسمی³؛ حمید شایان⁴؛ سیّد هادی زرقانی⁵

¹دانشجوی دکتری جغرافیا و برنامه ریزی روستایی،دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

²دانشیار جغرافیا و برنامه ریزی روستایی،دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

³استادیار جغرافیا و برنامه ریزی روستایی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

⁴استاد جغرافیا و برنامه‌ریزی روستایی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

⁵دانشیار جغرافیای سیاسی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

چکیده

سازماندهی سیاسی فضای هر کشور در قالب تقسیمات کشوری اجرا می‌شود. هدف اصلی تقسیمات کشوری، تمرکززدایی است تا از این طریق مدیریت و ادارة قلمرو ملی آسان­تر و ارائه خدمات بهتر صورت گیرد. به نظر می­رسد، سازماندهی مجدد فضا بر تحقق توسعه پایدار تأثیر بسزایی دارد. با توجه به اهمیت این موضوع، مطالعه حاضر به بررسی و تحلیل اثرات و پیامدهای تقسیمات سیاسی سال 1386 بر پایداری اقتصادی و اجتماعی سکونتگاه­های روستایی شهرستان فیروزه در استان خراسان رضوی پرداخته است. پژوهش حاضر از نظر هدف، کاربردی و روش انجام آن توصیفی-تحلیلی است. طرح تحقیق شبه‌پانل است که پایداری سکونتگاه های روستایی را در دو بعد اقتصادی با 11 متغیر و 45 شاخص و بعد اجتماعی با 13 متغیر و 30 شاخص در دو مقطع زمانی قبل و بعد از تقسیمات کشوری در طیف لیکرت بررسی کرده است. واحد تحلیل، 249 خانوار روستایی در روستاهای نمونه شهرستان فیروزه است. روایی پرسش­نامه به وسیلة «تحلیل عاملی تأییدی» (Kaiser-Meyer≥ 0.87) و (Sig≤0.05) تأیید شد و پایایی آن به‌وسیله آلفای کرونباخ 0.87 مطلوب تشخیص داده شد. یافته‌های آزمون تی جفت نمونه­ای نشان داد، میانگین پایداری اجتماعی از 2.42 در قبل از تقسیمات سیاسی به 2.94 در بعد از تقسیمات کشوری به‌طور معنا­داری افزایش یافته است (Sig≤ 0.05). همچنین میانگین پایداری اقتصادی از 1.98 به 2.34 تغییر یافته، اما این افزایش معنادار نیست (Sig≤0.33). نتایج نشان داد، ناپایداری­ها ناشی از نقش متغیرهای کلان­تری همچون تحریم­های اقتصادی و شرایط کلی حاکم بر کشور بعد از تقسیمات کشوری در کل کشور از­جمله در شهرستان فیروزه است. سیاست­های تمرکززدایی توانسته است زمینة پایداری تعداد زیادی از مؤلفه­های اجتماعی و اقتصادی روستاهای شهرستان فیروزه را فراهم آورد. پژوهش حاضر نیز گامی مؤثر در راستای تحقق پایداری اقتصادی و اجتماعی سکونتگاه­های روستایی بوده است.

کلیدواژه‌ها

تقسیمات کشوری؛ تمرکززدایی؛ پایداری اقتصادی و اجتماعی؛ سکونت‌گاه‌های روستایی؛ شهرستان فیروزه

مراجع