مقایسه بیماری‌زایی سازه‌های عفونت‌زای ویروس ایرانی پیچیدگی برگ چغندرقند و بهینه‌سازی تکثیر و انتقال با زنجرک ناقل در شرایط گلخانه

پژوهش های حفاظت گیاهان ایران

مقاله 2، دوره 36، شماره 1 - شماره پیاپی 55، بهار 1401، صفحه 9-19   

نوع مقاله: مقالات پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jpp.2021.68238.1006

نویسندگان

عبدالرحمن محرابی نسب¹؛ محمد زکی عقل^{* 2}؛ محسن مهرور¹

¹گروه گیاهپزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، ایران

²گروه گیاهپزشکی، دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

بیماری پیچیدگی برگ چغندرقند یکی از مخرب­ترین بیماری­های ویروسی چغندرقند می­باشد. چندین گونه ویروس از جنس­های مختلف خانواده جمینی­ویریده عامل ایجاد این بیماری هستند. ویروس ایرانی پیچیدگی برگ چغندرقند (BCTIV -Beet Curly Top Iran Virus) شایع­ترین عامل این بیماری در ایران می­باشد. ژنوم BCTIV یک قطعه دی ان آ تک لای حلقوی بطول تقریبی 8/2 تا 2/3 کیلو باز است. ناقل طبیعی این ویروس زنجرک Circulifer Haematoceps است. با توجه به مشکلات تکثیر و انتقال ویروس با ناقل در گلخانه در این تحقیق بیماری زایی دو همسانه عفونت­زای ویروس با یکدیگر مقایسه شده است. همچنین شرایط لازم برای تکثیر ناقل و انتقال ویروس بهینه­سازی شده است. به این منظور همسانه‌های عفونت­زای 4/1 و 1/1 مر از BCTIV ساخته شد و به روش مایه­زنی با اگروباکتریوم به گیاهچه­های چغندرقند مایه­زنی شدند. جهت تکثیر و نگهداری جمعیت­های زنجرک ناقل آزمون­های دمایی و زمانی و میزبان ترجیحی انجام شد. سپس آزمون انتقال با ناقل طبیعی ویروس نیز انجام شد. نتایج نشان داد که سازه­های ساخته شده در گیاهچه­های چغندرقند بیماریزا هستند و علائم بیماری مانند زردی و پیچیدگی از هفته چهارم پس از زمان مایه­زنی با ناقل طبیعی ایجاد شد. تولید همسانه­های عفونت­زای کارآمد مطالعه بیولوژی ویروس را تسهیل می­کند. دمای بهینه روزانه برای تکثیر زنجرک 29 و دمای بیشینه و کمینه بترتیب 34 و 18 سانتی­گراد تعیین شد و مدت زمان لازم برای تولید هر نسل 45 روز پس از استقرار زنجرک­ها بود. میزبان ترجیحی زنجرک گیاه تاج خروس وحشی (Amaranthus retroflexus) تعیین شد و جمعیت حشره بر روی این گیاه تا 1/11 برابر افزایش یافت. زنجرک­های تکثیر شده پس از تغذیه از چغندر قند آلوده، BCTIV را به گیاهان سالم انتقال دادند.

کلیدواژه‌ها

تاج خروس؛ زنجرک Circulifer Haematoceps؛ ویروس پیچیدگی برگ چغندرقند؛ همسانه عفونت‌زا

مراجع