مطالعۀ پدیدارشناختی تجربۀ زیستۀ شهروندان تهرانی از مضامین حقوق شهروندی (مطالعۀ موردی: حمل‌ونقل عمومی شهر تهران)

علوم اجتماعی دانشگاه فردوسی مشهد

مقاله 4، دوره 17، شماره 2 - شماره پیاپی 36، اسفند 1399، صفحه 123-91   

نوع مقاله: پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/social.2021.68124.1004

نویسندگان

معصومه اشتیاقی^{* 1}؛ محمود شارع پور²؛ محمد فاضلی³

¹دکتری جامعه‌شناسی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

²استاد گروه علوم اجتماعی، دانشکدۀ علوم انسانی و اجتماعی،دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران

³استادیار گروه علوم اجتماعی، دانشکدۀ علوم انسانی، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایران

چکیده

زیست روزمرۀ شهروندان در کلان‌شهرها ارتباط تنگاتنگی با حمل‌ونقل دارد؛ تاجایی‌که در ادبیات جهانی یکی از نیازهای مهم حقوق شهروندی شناخته می­‎شود. در این مقاله تجربۀ زیستۀ شهروندان تهرانی با رویکرد اکتشافی به روش پدیدارشناسی با تمرکز بر ادراک روزمرۀ­شان در استفاده از حمل‌ونقل عمومی در قالب معنایی حقوق شهروندی بررسی شده است. جامعۀ آماری مطالعه، شهروندان تهرانی استفاده‌کننده از حمل‌ونقل عمومی بودند. داده‎­های کیفی با استفاده از مصاحبۀ نیمه‌ساختاریافته با 15 شهروند استفاده‌کننده از وسایل حمل‌ونقل عمومی در مناطق مختلف تهران جمع­‎آوری شدند. در بررسی روایی تحقیق نیز به‌دلیل کیفی‌بودن، به‌جای روایی و پایایی از واژه‎­های دقت و صحت داده­‎ها استفاده شد. داده‎­ها با تکنیک تحلیل مضمون تجزیه و تحلیل شدند که برآیند آن، چهار مضمون اصلی و شش مضمون فرعی بود. یافته­‎ها نشان داد که تجربۀ شهروندان تهرانی شامل وجوهی از نابرابری، بی­‎عدالتی، احساس تبعیض در دریافت خدمات حمل‌ونقل، کیفیت پایین خدمات حمل‌ونقل، فقدان پیوستگی دسترسی­‎ها، آسیب سلامت روان و ترویج خشونت در تعامل‎­های اجتماعی حین رفت‌وآمد و نبود احساس سرزندگی در همۀ محلات در دسترسی به حمل‌ونقل عمومی آسان و به‌هم‌پیوسته است. نتایج نشان داد که مضمون­‎های سازمان‌دهنده و پایۀ مختلفی از دید شهروندان برای مضمون فراگیر حقوق شهروندان در حمل‌ونقل عمومی روایت شده است که شامل عدالت، سرزندگی، طردشدگی و احساس امنیت و سلامت است.

کلیدواژه‌ها

تجربۀ زیسته؛ حق به شهر؛ پدیدارشناسی؛ حمل‌ونقل عمومی

مراجع