معیار پذیرش روایات در اندیشۀ وحید بهبهانی

فقه و اصول (Fiqh va uṣūl)

مقاله 5، دوره 55، شماره 4 - شماره پیاپی 135، زمستان 1402، صفحه 131-161   

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jfiqh.2021.70477.1107

نویسندگان

حامد مصطفوی فرد^{* 1}؛ مهدی عبادی²

¹استادیار دانشگاه ولیعصر(عج) رفسنجان

²استادیار دانشگاه علوم پزشکی شاهرود

چکیده

پیروزی مکتب اجتهاد بر مکتب اخباری‌گری، بیش از هر چیز، متأثر از قدرت علمی و خطابه و شاگردپروری وحید بهبهانی است. اجتهادی که وی طرح‌ریزی کرد، هرگز ادامۀ الگوی فکری محقق اردبیلی نبود؛ بلکه با توسعه‌ در پذیرش روایات همراه بود. وی در مواجهه با اخباری‌گری، اجتهاد را که زاییدۀ نیاز جامعۀ علمی بود، به رسمیت شناخت و به‌جای تأکید بر معلوم‌الصدوربودن مصادر روایی، بر معلوم‌الإعتباربودن روایات مصنفات امامیه تأکید کرد. پرسش اصلی این پژوهش این است که مهم‌ترین مبانی وحید بهبهانی در مواجهه با حدیث چه بوده و چگونه به رویکرد خود دست یافته است؟ نظریۀ انسداد، مهم‌ترین ابزار وی در گسترش دایرۀ پذیرش اخبار بوده است؛ براین‌اساس، علاوه بر خبر صحیح، حجیت اخبار موثق و حسن و قوی را توجیه کرده و برای اثبات وثاقت راوی، ظن را، هرچند ضعیف، کافی دانسته است. این نظریه، با استقبال متأخران از وی مواجه نشد. دیگر ابزار مهم وحید بهبهانی برای گسترش دایرۀ پذیرش روایات، جبران ضعف سند با عمل اصحاب، بوده است. به‌این‌ترتیب، وی با طرح نظریۀ انجبار، از میان اقسام چهارگانۀ احادیث (صحیح، حسن، موثق و ضعیف) فقط روایات ضعیف غیرمنجبر را حجت ندانسته است.

کلیدواژه‌ها

وحید بهبهانی؛ حجیت خبر واحد؛ دلیل انسداد؛ نظریۀ انجبار؛ مکتب اجتهاد؛ اخباریگری

مراجع