کمربند ماگمایی ساوه- نایین- جیرفت جایگزین کمربند ماگمایی ارومیه- دختر: بررسی ارتباط ژنتیکی کانسارهای مس پورفیری با گرانیتوئیدهای آداکیتی و غیرآداکیتی

زمین شناسی اقتصادی

دوره 13، شماره 3 - شماره پیاپی 30، 1400، صفحه 465-506   

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/econg.v13i3.1034

نویسندگان

محمد حسن کریم پور^{* 1، 2}؛ محسن رضایی³؛ علیرضا زراسوندی³؛ آزاده ملکزاده شفارودی¹

¹گروه زمین شناسی و گروه پژوهشی اکتشاف ذخایر معدنی شرق ایران، دانشکده علوم، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران

²دانشکده علوم زمین، دانشگاه کلرادو، بولدر، امریکا

³گروه زمین شناسی، دانشکده علوم زمین، دانشگاه شهید چمران اهواز، اهواز، ایران

چکیده

بر اساس شواهد نبود ماگماتیسم بین ساوه تا حدود تکاب و نبود آنومالی مغناطیس هوایی، در این پژوهش نام کمربند ماگمایی ارومیه- دختر به کمربند ماگمایی ساوه- نایین- جیرفت تغییر‌یافت. ماگماتیسم ارومیه تا تکاب، ادامه کمربند ماگمایی البرز غربی است. بر اساس ویژگی­های ماگماتیسم و کانی­سازی، SNJMB را می­ توان به دو کمربند مجزا تقسیم کرد: 1) کمربند ماگمایی ساوه- نایین که اغلب شامل گرانیتوئیدهای میوسن سری مگنتیت نوع I عقیم غیرآداکیتی است. بر اساس نسبت (La/Yb)n (اغلب زیر 10)، این گرانیتوئیدها از عمق 60 تا 80 کیلومتری و گوه گوشته ­ای منشأ گرفته و بر اساس مقدار Eu/Eu*  (بین 43/0 تا 1 با میانگین 65/0) شرایط اکسایش در محل ذوب‌بخشی کم بوده است. نسبت ⁸⁷Sr/⁸⁶Sr اولیه نشان می ­دهد آلودگی زیادی با پوسته قاره­ای داشته ­اند. ضخامت پوسته در SNMB کمتر از 48 کیلومتر است، 2) کمربند ماگمایی نایین- جیرفت که میزبان کانسارهای مس پورفیری است. گرانیتوئیدهای میوسن این کمربند سری مگنتیت و نوع I بارور آداکیتی هستند. بر اساس نسبت (La/Yb)n (بین 15 تا 38)، این گرانیتوئیدها از عمق پایداری گارنت (بیش از 90 کیلومتری) و ذوب‌بخشی اسلب منشأ گرفته و بر اساس Eu/Eu* (بین 82/0 تا 3/1 با میانگین 2/1) شرایط اکسیدان در محل منشأ برقرار بوده است. نسبت ⁸⁷Sr/⁸⁶Sr اولیه نشان می­ دهد آلودگی کمی با پوسته قاره­ ای داشته ­اند. ضخامت پوسته در NJMB بین 48 تا بیش از 52 کیلومتر است. سنگ­ های آتشفشانی آداکیتی ایران اغلب سن میوسن-پلیوسن دارند و در شمال‌غربی ایران، SNJMB و کمربند ماگمایی قوچان- سبزوار رخنمون دارند. ویژگی ژئوشیمیایی‌– ایزوتوپی آنها شبیه گرانیتوئیدهای بارور آداکیتی NJMB است؛ اما این واحدها هیچ‌گونه کانی ­سازی ندارند. ویژگی ­های اسلب اقیانوسی نئوتتیس در طول SNJMB کاملاً متفاوت بوده که به ماگماتیسم و کانی ­سازی مختلف منجر‌شده است. گرادیان حرارتی، عمق دهیدراسیون، مقدار آب، سنگ منشأ و درصد ذوب‌بخشی در طول کمربند، نوع ماگماتیسم و تشکیل کانی ­سازی را کنترل‌کرده است.

کلیدواژه‌ها

آداکیت؛ گرانیتوئید عقیم و بارور؛ کانسار مس پورفیری؛ سنگ های آتشفشانی آداکیتی؛ کمربند ماگمایی ساوه- نایین- جیرفت؛ ایران

مراجع