تخصیص یا تعمیم مصداق موعودین در آیه 55 سوره نور

علوم قرآن و حدیث

مقاله 4، دوره 53، شماره 2 - شماره پیاپی 107، آذر 1400، صفحه 79-101   

نوع مقاله: پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jquran.2021.67954.1020

نویسندگان

محسن خوش فر^{* 1}؛ مریم عمادی²

¹استادیار گروه علوم حدیث، جامعه المصطفی العالمیه، قم

²طلبه سطح چهار رشته تفسیر تطبیقی مؤسسه آموزش عالی فاطمه الزهراء (س)، خوراسگان، اصفهان

چکیده

درباره کسانی که مصداق وعده‌های الهی مطرح شده در آیه 55 سوره نور هستند، اقوال متعددی میان مفسران فریقین وجود دارد و هر کدام برای اثبات قول خود به ادله متعددی تمسک کرده‌اند. در این پژوهش که با روش توصیفی تحلیلی انجام شده، سعی در احصاء این اقوال و ادله هر دیدگاه و سپس نقد و بررسی آنها شده‌است. نتایج به دست آمده نشان می‌دهد که مفسران فریقین به طور کلی دو رویکرد در مراد از موعودین در آیه اتخاذ کرده‌اند؛ عده‌ای با رویکرد تخصیص افرادی یا ازمانی و برخی دیگر با رویکرد تعمیم؛ یعنی بر‌‌‌خی وعده مطرح شده در آیه را ناظر به گروه یا زمان خاصی می‌دانند؛ چنانکه برخی مفسران اهل سنت شیخین یا خلفای چهار‌گانه‌‌ را مراد از آیه دانسته، یا تحقق آیه را مربوط به قیامت دانسته‌اند که ادله‌شان رد شد؛ در مقابل گروهی از مفسران شیعه آیه را منحصر به اهل‌‌‌بیت(ع) و یا منحصر به زمان ظهور حضرت مهدی(عج) کرده‌اند که به نظر می‌رسد این قول نیز صحیح نیست بلکه دلایل این مفسران شیعه بیانگر مصداق اکمل و اتم برای آیه است نه مصداق انحصاری. رویکرد دوم نیز حاکی از این است که عده‌ای از مفسران فریقین بر خلاف دسته اول ، تحقق این وعده را مختص به فرد یا زمان خاصی ندانسته بلکه معتقدند هر گاه شرط ایمان و عمل صالح محقق شود این وعده عملی می‌شود  که با بررسی ادله، صحیح بودن این دیدگاه ترجیح داده شد. درنتیجه این تحقیق از حیث جمع‌آوری همه اقوال در این مسئله و مردود دانستن دیدگاه مشهور در اهل تسنن و همچنین تطبیقی دانستن و نه تفسیری بودن دیدگاه مشهور در نزد شیعه از نوآوری برخوردار می باشد. به عبارت دیگر دیدگاه مشهور شیعه مصداق اتم معنای آیه است و نه مقصود صریح آیه و دیدگاه مختار این تحقیق بیشتر از دیدگاه مشهور شیعه برای ایجاد وحدت میان شیعه و اهل تسنن صلاحیت دارد.

کلیدواژه‌ها

تفسیر تطبیقی؛ آیه55 سوره نور؛ آیه وعد؛ استخلاف؛ تمکین دین؛ آیات مهدویت

مراجع