تحلیل فنولوژی و تولید خالص اکولوژیک زوفا (Hyssopus officinalis) با استفاده از مدل AEZ در شرایط نیمه‌گرمسیری جنوب استان کرمان

بوم شناسی کشاورزی

مقاله 1، دوره 15، شماره 2 - شماره پیاپی 56، تابستان 1402، صفحه 209-221   

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/agry.2021.70648.1045

نویسندگان

نازیلا ابوسعیدی دولت آباد¹؛ مهرانگیز جوکار تنگ کرمی¹؛ احمد آیین²؛ جواد طایی سمیرمی^{* 3}؛ زینب روزپیکر¹

¹گروه زراعت و اصلاح نباتات دانشکده کشاورزی دانشگاه جیرفت، جیرفت، ایران

²بخش تحقیقات علوم زراعی و باغی، مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی جنوب کرمان، سازمان تحقیقات، آموزش و ترویج کشاورزی، جیرفت، ایران.

³گروه علوم کشاورزی، دانشگاه فنی و حرفه‌ای، تهران، ایران

چکیده

کمّی­سازی رشد و نمو در گیاهان ابزاری مهم جهت بهینه کردن عملیات زراعی و توسعه کشت و تولید گیاهان دارویی است. این پژوهش به‌منظور بررسی امکان پیش­بینی تاریخ کاشت بهینه زوفا (Hyssopus officinalis) با استفاده از مدل AEZ انجام شد. پایگاه داده‌های ورودی مدل از داده‌های آب‌وهوا (تابش خورشیدی، دمای کمینه، دمای بیشینه و بارندگی)، داده‌های گیاه (مراحل و عملکرد زیست‌توده) و داده‌های خاک (ویژگی‌های فیزیکی و شیمیایی خاک) ایجاد شد. آزمایش در مزرعه به‌صورت اسپیت پلات در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در سال زراعی 97-1396 اجرا شد. عامل اصلی سطوح مختلف کود نیتروژن شامل صفر، 50، 100 و 150 کیلوگرم در هکتار و عامل فرعی تاریخ‌‌های مختلف کاشت به‌فاصله 30 روزه از 25 مهرماه تا 25 اسفندماه در نظر گرفته شد، داده­های این آزمایش برای واسنجی مدل و داده‌های دو سال آزمایش­های تاریخ کاشت‌ در دوره 1395-97 برای ارزیابی مدل استفاده شد. نتایج ارزیابی مدل نشان داد مقدار ریشه میانگین مربعات خطای نرمال شده (RMSEn) زیست‌توده پیش­بینی شده 81/10 درصد بود، مقدار شاخص کارایی (E)، مقدار شاخص سازگاری (D) مدل، مقدار شاخص جرم باقی‌مانده (CRM) ، ضریب تبیین (R²) برای سال اول به‌ترتیب 999/0، 98/0 ، 66/0 و 98 درصد بود، مقدار RMSEn، (E)، (D) و (CRM) در سال دوم به‌ترتیب برابر با 96/5، 999/0، 98/0 و 0454/0 و 98/0 درصد مشاهده شد. نتایج بیانگر تطابق خوب مقادیر شبیه‌سازی شده و واقعی بوده و مدل با دقت بالایی زیست‌توده را شبیه‌سازی نموده است. نتایج حاصل از تحلیل دوره­ای تاریخ کاشت و تولید زیست‌توده خالص با استفاده از مدل AEZ در ایستگاه‌های هواشناسی منطقه نشان داد: در ایستگاه هواشناسی جیرفت به‌طور میانگین دوره رشد در بازه زمانی خرداد‌ماه تا 31 شهریور با محدودیت تنش گرما مواجه است در این زمان، رشد گیاه متوقف می‌شود و تولید زیست­توده کاهش پیدا می‌کند. در ایستگاه هواشناسی بم، بیشترین زیست­توده (به‌ترتیب 9/23219 و 2/23550 کیلوگرم در هکتار) در تاریخ کاشت‌های اول مهرماه تا اوایل آبان‌ماه پیش­بینی گردید در این منطقه، محدودیت تنش سرما در تاریخ کاشت‌های اول دی‌ماه تا 15 بهمن‌ماه و محدودیت دمایی تنش گرما در تیرماه پیش­بینی شد. در ایستگاه هواشناسی کهنوج دوره محدودکننده رشد از اوایل خرداد‌ماه تا اواخر شهریورماه پیش­بینی گردید، بیشترین عملکرد زیست­توده (به‌ترتیب 9/19413 و 3/19764 کیلوگرم در هکتار) برای این منطقه در تاریخ‌های کاشت‌ اول آبان‌ماه تا اوایل آذرماه تخمین زده شد.

کلیدواژه‌ها

تولید اکولوژیک ناخالص؛ تاریخ کاشت؛ تخمین عملکرد؛ گیاهان دارویی

مراجع