تحلیل بعد کالبدی در شفابخشی منظر پارک شهید رجایی اصفهان

جغرافیا و توسعه فضای شهری

دوره 10، شماره 1 - شماره پیاپی 20، بهار 1402، صفحه 89-115   

نوع مقاله: پژوهشی-مطالعه موردی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jgusd.2022.73661.1138

نویسندگان

شیما طاهری^{1، 2}؛ مریم قاسمی سیچانی^{* 3، 4}؛ امیرحسین شبانی^{5، 6}

¹دکتری تخصصی معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اصفهان(خوراسگان)، اصفهان، ایران.

²باشگاه پژوهشگران جوان و نخبگان، واحد اصفهان(خوراسگان)، دانشگاه آزاد اسلامی، اصفهان، ایران.

³دانشیار گروه معماری، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اصفهان(خوراسگان)، اصفهان، ایران.

⁴مرکز تحقیقات سلامت جامعه، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد اصفهان(خوراسگان)، اصفهان، ایران.

⁵استادیار گروه شهرسازی، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران.

⁶مرکز تحقیقات افق‌های نوین در معماری و شهرسازی، واحد نجف‌آباد، دانشگاه آزاد اسلامی، نجف‌آباد، ایران.

چکیده

نمود بارز شهرنشینی و سبک زندگی ناشی از آن، در کنار وجود فضاهای دور از طبیعت، را می­توان هم در فضاهای معماری و شهری و هم در انسان دچار آسیب­های جسمی و روانی دید. از دیگرسوی روند سالمندی رو به­ رشد جهان، به ملاحظات جدی طراحان و برنامه­ریزان در شهرها نیازمند است. در بازگشت به مساله سالمندی و عوارض شهرنشینی، یکی از کلیدی­ترین مسائل سلامت و به­زیستی است و مناظر شفابخش در فصل مشترک، منظر، سلامت و انسان قرار دارند. در این راستا، جستجوی مولفه­های بعد کالبدی مناظر شفابخش، مورد پژوهی پارک شهید رجایی اصفهان سؤال اصلی پژوهش است. مبتنی بر روش پژوهش کیفی و تحلیل محتوای کیفی با رویکرد استقرایی، مصاحبه­های نیمه­ساختاریافته با 21 سالمند، با استفاده از نرم­افزار MAXQDA انجام شد. نتایج پژوهش، در قالب شناسایی مقوله­های کارایی و قابلیت کالبدی، جذابیت طبیعی و کالبدی-تاریخی، دسترسی و همجواری، آسایش اقلیمی، منظر صوتی، تحریک حواس، زیبایی منظر، نقشه ذهنی و احساسات مثبت در راستای ارتقای شفابخشی و دو مقوله ضد شفابخشی، منظر صوتی نامطلوب و کاهش کارایی کالبدی از منظر سالمندان است. منظر پارک، عمدتاً با تأثیرگذاری بر سلامت روان سالمندان، توانسته امکان تجربه شفابخش به ­واسطه ایجاد تعادل نسبی، ارتقا ظرفیت درونی و سازگاری به­منظور تداوم عملکردهای جسمی، ذهنی و روانی فراهم آورد؛ پیامدهای سلامت­بخشی مانند حس آرامش، بازیابی ­توجه و بهبود خلق­وخو حاصل چنین تجربه­ای است. مهمترین زیرمقوله­ها، حس رضایت­مندی، درختان و فضای اجتماع پذیر هستند؛ درختان کهنسال به­ طور قابل­توجهی بر مقوله­های آسایش اقلیمی، تحریک حواس، جذابیت طبیعی، نقشه ذهنی، فضای شاخص، همجواری و زیبایی منظر تأثیر مثبت داشت.

کلیدواژه‌ها

پارک شهری؛ تحلیل محتوا؛ سالمندان؛ سلامت؛ مناظر شفابخش

مراجع