بررسی اثرات تغییرات کاربری اراضی بر فرسایش خاک شهرستان گیوی با استفاده از مدل تصمیم‌گیری چند معیاره MABAC و تصاویر ماهواره‌ای لندست (سنجنده‌های OLI - TM)

جغرافیا و مخاطرات محیطی

مقاله 1، دوره 12، شماره 4 - شماره پیاپی 48، زمستان 1402، صفحه 1-26   

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/geoeh.2022.73137.1121

نویسندگان

موسی عابدینی^{* 1}؛ الناز پیروزی²؛ مهدی فعال نذیری³

¹استاد ژئومورفولوژی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

²دکتری ژئومورفولوژی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

³دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

چکیده

در سال­های اخیر، تأثیر متقابل تغییر کاربری اراضی و فرسایش خاک تبدیل به یک نگرانی عمده زیست­محیطی شده است. ازاین‌رو، هدف این مطالعه بررسی تغییرات کاربری­های مختلف و ارزیابی اثرات تغییرات کاربری­ها بر فرسایش خاک، در شهرستان گیوی است. در راستای دستیابی به اهداف پژوهش، ابتدا نقشه کاربری اراضی با استفاده از روش شی­گرا برای دو دورۀ 2000 و 2021، تهیه شده است. در مرحله بعد با توجه به شرایط طبیعی و انسانی محدوده، سایر عوامل مؤثر برای فرسایش در منطقه شناسایی شد و لایه­های اطلاعاتی هر یک از معیارها، توسط سامانه اطلاعات جغرافیایی تهیه گردید. ارزش­گذاری و استاندارد­سازی لایه­ها با استفاده از تابع عضویت فازی و وزن­دهی معیار­ها، با استفاده از روش CRITIC انجام شد. تحلیل و مدل­سازی نهایی با استفاده از روش MABAC به‌عنوان یکی از روش­های تصمیم­گیری چند معیاره (MCDM)، انجام شد. نتایج نشان داد، بیشترین میزان مساحت در سال 2000 مربوط به مراتع خوب و متوسط، به ترتیب با 172/313 و 144/283 کیلومترمربع است و در سال 2021، بیشترین میزان مساحت مربوط به مراتع ضعیف و اراضی بایر (هموار) به ترتیب با 077/335 و 815/329 کیلومتر­مربع است. با توجه به نقشة پهنه­‌بندی فرسایش سال 2000 به ترتیب 34/16 و 36/20 درصد و با توجه پهنه­بندی فرسایش 2021 به ترتیب 92/22 و 58/25 درصد از مساحت شهرستان در دو طبقة فرسایش بسیار زیاد و زیاد قرار دارند. کاهش مراتع خوب و متوسط و اراضی با پوشش­گیاهی متراکم و تبدیل آن­ها به مناطق کشاورزی، مراتع ضعیف، انسان­ساخت و اراضی بایر بیشترین میزان تأثیر را بر فرسایش خاک داشته است.

کلیدواژه‌ها

فرسایش خاک؛ تغییرات کاربری؛ مدل MABAC؛ روش شی‌گرا؛ شهرستان گیوی

مراجع