ابزارهای تمایزگذاری فاعل و مفعول در عربی و فارسی: رویکردی تطبیقی-در زمانی

زبانشناسی و گویش های خراسان

مقاله 4، دوره 14، شماره 1 - شماره پیاپی 26، بهار 1401، صفحه 105-133   

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jlkd.2022.73456.1069

نویسنده

روح الله مفیدی^*

استادیار زبان‌شناسی، دانشگاه بین‌المللی امام خمینی قزوین، قزوین، ایران

چکیده

این مقاله با نگاهی درزمانی (تاریخی) به بررسی و مقایسۀ تحولات دو زبان عربی و فارسی در سه حوزۀ آرایش واژگانی، مطابقه و حالت­نمایی به ­مثابه ابزارهای متمایزکردن فاعل و مفعول پرداخته‌است. درواقع، مسئلۀ اصلی این پژوهش، بررسی و پیگیری تحولاتی بوده که در تاریخِ این دو زبان در زمینۀ روش­های تفکیک فاعل و مفعول رخ داده‌است. در زبان عربی، گونۀ عربی قدیم با دو گونۀ امروزی­اش مقایسه شده و در فارسی نیز تحولات مذکور از دورۀ باستان تا امروز دنبال شده‌است. داده­های عربی قدیم و فارسی از منابع مکتوب استخراج شده و بخش میدانیِ این پژوهش، گردآوری داده­هایی از عربی خوزستان و لبنان ازطریق مصاحبه با شش گویشور (سه گویشور از هرکدام) به­ وسیلۀ ابزار پرسشنامه و توصیف تصویر بوده‌است. تحلیل داده ­ها نشان می­دهد که زبان عربی ابزار حالت­نمایی را ازدست داده، ابزار مطابقه را گسترش داده‌ و میزان اتکای زبان بر ابزار آرایش واژگانی بیشتر شده‌است. درمقابل، فارسی در طول تاریخ خود، ابزارهای حالت­نمایی و مطابقه را از دست داده و مجدداً هردو را بازسازی کرده و آرایش واژگانی ارکان اصلی جمله­ اش نیز تغییری نکرده‌است. همچنین در این پژوهش، هیچ شواهدی مبنی بر تأثیرگذاری عربی و فارسی بر یکدیگر در این حوزه­ ها یافت نشد و ظاهراً این تحولات، درون­ زبانی بوده ­اند یا دست­کم این دو زبان در این زمینه تحت تأثیر یکدیگر نبوده­ اند.

کلیدواژه‌ها

آرایش واژگانی؛ حالت‌نمایی؛ عربی؛ فارسی؛ مطابقه

مراجع