تحلیل مؤلفه های بازآفرینی پایدارشهری در محلات شمالی بافت تاریخی - فرهنگی تبریز با رویکرد انسجام و پیوستگی

جغرافیا و توسعه فضای شهری

دوره 10، شماره 4 - شماره پیاپی 23، اسفند 1402، صفحه 19-40   

نوع مقاله: علمی - پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jgusd.2022.73839.1142

نویسندگان

رسول قربانی¹؛ اکبر اصغری زمانی²؛ مهدیه طاهونی^{* 3}

¹استاد گروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری ، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

²دانشیارگروه جغرافیا و برنامه ریزی شهری ، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران.

³انشجوی دکترای رشته جغرافیا و برنامه ریزی شهری، دانشکده برنامه ریزی و علوم محیطی، دانشگاه تبریز، تبریز، ایران

چکیده

بافت های تاریخی- فرهنگی به واسطه ویژگی های باارزش خود از سایر بافت های شهری متمایز هستند؛ اما اغلب به دلیل عدم انطباق با سرعت تغییر نیازهای ساکنین وارد فرایند فرسودگی می شوند. همین امر لزوم بازآفرینی را در بافت های تاریخی تأیید می کند. روش پژوهش حاضر براساس هدف، کاربردی و براساس ماهیت، توصیفی -تحلیلی محسوب می شود و با استفاده از ابزارهای کتابخانه ای و نیز بررسی های میدانی در قالب توزیع پرسشنامه (384 نفر) انجام شده است. شیوه ی نمونه‌گیری، تصادفی ساده است. برای سنجش اعتبار، از نوع اعتبار محتوا و برای ارزیابی متغیرهای تحقیق و پایایی سؤالات از ضریب آلفای کرونباخ استفاده‌ شده که با مقدار 904/0، برآورد شده است. برای سنجش وضعیت پایداری از 5 مؤلفه کالبدی، اجتماعی – فرهنگی، اقتصادی، زیست محیطی ، پیوستگی و انسجام فضایی در قالب62 شاخص ترکیبی استفاده شده است. جهت تعیین وزن هریک از شاخصها از مدل تحلیل شبکه (ANP) ، جهت تجزیه و تحلیل شاخص ها از مدل های t-test  ، کداس(CODAS)  و از آزمون تحلیل مسیر(Path Analysis) استفاده شده است و از نرم افزارهای Decisions Super،SPSS ،Excel ،Lisrel  و از طیف لیکرت بهره گرفته شده است و نتایج تحقیق نشان داد که تمامی معیارها در این محدوده پایین تر از حد متوسط لیکرت و میزان ضرایب تاثیرعوامل موثر در بازآفرینی پایدار شهری در محدوده مورد مطالعه؛ عوامل پیوستگی و انسجام فضایی 60/0 ، عوامل زیست محیطی 55/0 عوامل اجتماعی 38/0 ، عوامل اقتصادی 27/0 و در نهایت کالبدی برابر با 16/0 است.

کلیدواژه‌ها

بافت های تاریخی؛ بازآفرینی؛ پیوستگی و انسجام فضایی؛ تبریز

مراجع

1. ادبی، م. (1387). بازآفرینی زبان الگوهای مشترک میان لایه‌های قدیم شهر، اولین همایش بافت‌های فرسوده شهری. چشم‌انداز توسعه پایدار، ارزش‌ها و چالش‌ها، اهواز، 1، 40-45.
2. آقا صفــری، ع.، امیــری، ح. ، دانــش، ج. و بهشــتیان، م. ج. (1389). ویژگیهای کمی – کیفی مسکن در بافــت تاریخــی شــهر یــزد (1355-1385ه . ش )، فصلنامه مطالعات شهری ایرانی اسلامی ، 2، 67-82.
3. آل هاشمی، آ.، منصوری، س.ا.، و براتی، ن. (1395). زیرساخت شهری و لزوم تغییر نگاه در تعریف و برنامه ریزی آن. نشریه باغ نظر، 43، 5-16.
4. امامی، س. م.، و زبردست، ا. (1393). ارزیابی طرح‌های توسعه شهری براساس اصل هم‌پیوندی و اتصال با استفاده از روش AHP نمونه موردی: طرح احیای میدان امام علی(ع) اصفهان. مطالعات شهری، 3(11)، 19-36.
5. ایزدفر، ن.، و رضایی، م. (1399). شناسایی عوامل کلیدی مؤثر بر بازآفرینی پایدار شهری با رویکرد آینده‌پژوهی. جغرافیا و آمایش شهری، 10(34)، 109-130.
6. ایزدی، آ.، ناسخیان، ش.، و محمدی، م. (1397). تبیین چارچوب مفهومی بازآفرینی پایدار بافت های تاریخی (بررسی اسناد، بیانیه ها بازآفرینی). مطالعات باستان شناسی پارسه، 2(6)، 161-177.
7. بحرینی، س. ح.، ایزدی، م. س.، و مفیدی، م. (1393). رویکردها سیاست‌های نوسازی شهری. فصلنامه مطالعات شهری، 3(9)، 17-30.
8. پاکزاد، ج. (1396). سیر اندیشه ها در شهرسازی. تهران: انتشارات شهرهای جدید.
9. حبیبی، ک. ( 1386). بهسازی و نوسازی بافت‌های کهن شهری. چاپ اول، تهران: نشر انتخاب.
10. حناچی، پ.، و فدایی نژاد، س. (1390). دومین چارچوب مفهومی حفاظت و بازآفرینی یکپارچه در بافت های فرهنگی – تاریخی. نشریه هنرهای زیبا، 3(46)، 15-26.
11. خان محمدی ، م.، و قلعه نویی، م. (1395). بازآفرینی مبتنی بر فرهنگ از طریق توسعه صنایع خلاق و تبیین محله های فرهنگی در بافت های تاریخی شهر. مرمت و معماری ایران، 6(12)، 67-84.
12. دانشپور، ع.، و شیری، ا. (1395). عناصر کالبدی ـ کارکردی شکل دهنده به هویت بافت های تاریخی شهر ایرانی اسلامی، نقش جهان، 1(5)، 17-25.
13. رجایی، س. ع.، پوراحمد، ا.، و عباسی فلاح، و. (1395). بررسی رابطه سرمایه اجتماعی با احساس امنیت اجتماعی (مطالعه موردی: شهر ورامین). جغرافیا، 14(48)، 31-50.
14. رستمی، م.، فیض، د.، زارعی، ع.، رستگار، ع.، و ملکی مین باش رزگاه، م. (1397). عوامل تأثیرگذار بر برندسازی اسلامی. نشریه مدیریت اسلامی، 26(2)، 11-40.
15. روشنی، پ.، حبیبی، ک.، و سعیدی زرآبادی، ز.س. (1395). ارائه الگوی مفهومی انسجام بخشی شبکه فضاهای شهری و به کارگیری آن در منطقه 6 شهر تهران. باغ نظر، 14(48)، 31-42.
16. زارع چاهوکی، م.ع.، و سنایی، ا. (1397). پرداخت برای خدمت های بوم نظام، ابزاری اقتصادی برای حفاظت از منابع طبیعی. پژوهش های راهبردی در علوم کشاورزی و منابع طبیعی، 3(2)، 123-134.
17. صباغی، ع. (1392). تدوین سازوکار به‌کارگیری بازآفرینى شهرى در مواجهه با بافت‌های فرسوده شهرى مطالعه موردى: محله جولان شهر همدان. پژوهش‌های شهری هفت حصار، 4(1)،45-56.
18. صفایی پور، م.، و دامن باغ، ص. (1398). تحلیل مؤلفه های بازآفرینی شهری در بافت فرسوده مرکزی شهر اهواز. برنامه ریزی و توسعه کالبدی، 4(3)، 103-122.
19. محمدی زاده، ن.، ماجدی، ح.، و سعیدی زرآبادی، ز.س. (1397). ارائه الگوی مفهومی از معیارهای انسجام و امتزاج در بافت محلات تاریخی با یکدیگر. باغ نظر، 15(61)، 39-52.
20. مشکینی، ا.، موحد، ع.، و احمدی فرد، ن. (1395). بررسی سیاسـت بـازآفرینی در بافتهـای فرسـوده شـهری بـا استفاده از ماتریس SWOTو QSPMT. پژوهشهای جغرافیای برنامه ریزی شهری، 4(4)، 549-568.

 

21. Ana Júlia, P., Antoni, R., Pedro, B., & Fernando, N.S. )( Planning public spaces networks towards urban cohesion. 46th ISOCARPC Congress
22. Asma, M. (2016) Urban regeneration, a comprehensive strategy for achieving social sustainability in historical squares. Publisher SGEM2016 Conference Proceedings, 4, 861-868.
23. Chahardowli, M., Sajadzadeh, H., Aram, F., & Mosavi, A. (2020). Survey of sustainable regeneration of historic and cultural cores of cities. Energies, 13(11), 2708.
24. Chandan, S., & Kumar. A. (2019). Review of urban conservation practices in historic cities. Emerg, Technol, 10, 74–84.
25. Ciardom, F., Angelis, J.D., Marino, B.F.M., & Actis- Grosso, R. (2020). Social categorization and joint attention, Interacting effects of age. sex. and social status. Acta Psychologica, 212, 1-14.
26. Cornian, A.M. & Lee, E. (2021). Resituating the political in cultural intermediary work, Charity sector public relations and communication. Cultural Studies, 1-18.
27. Czischke, D., Moloney. C., & Turcu, C. (2015). Raising the game in environmentally sustainable urban regeneration in urban areas. URBACT Capitalization, 6–14.
28. Hassan, G.F. (2012). Regeneration as an approach for the development of informal settlements in Cairo metropolitan. Engineering, 51, 229-239.
29. Im Sik, C., Zdravko, T., & Ivan, N. (2015). Towards an integrated urban space framework for emerging urban conditions in a high-density context. Journal of Urban Design, 20(2), 147–168
30. , C., & Balaban, O. (2020). Sustainability of urban regeneration in Turkey, Assessing the performance of the North Ankara Urban Regeneration Project. Habitat International, 95, 63-87.
31. Ng, M (2005). Quality of life perceptions and directions for urban regeneration in Hong Kong. Social Indicator Research, 71, 441-465.
32. ODPM (2006). UK presidency, EU ministerial informal on sustainable communities, European Evidence Review papers. London: Office of the Deputy Prime Minister.
33. Rabbiosi, C. (2015). Renewing a historical legacy: Tourism, leisure shopping and urban branding in Paris. Cities, 4(1), 195-203.
34. Salingaros, N.A. (2000). Complexity and urban coherence. Journal of Urban Design, 5(2), 291-316.
35. Shaw, K., & Butler. T. (2020). Urban regeneration. Human Geography, 14, 97-103.
36. Trancik, R. )1986(. Finding lost space: Theories of urban design. Chicago: Reinhold.
37. Wang, L., & Ding, Y. (2017). An exemption for strong brands, the influence of brand community rejection on brand evaluation. Marketing, 51, 1029-1048.