بازخوانی علت اِعدادی و تبیین دلالت‌های انسان‌شناختی آن

جستارهایی در فلسفه و کلام

مقاله 4، دوره 53، شماره 1 - شماره پیاپی 106، شهریور 1400، صفحه 61-82   

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/epk.2022.73771.1082

نویسندگان

احمد شه‌گلی^{* 1}؛ فردین جمشیدی مهر²

¹استادیار مؤسسۀ پژوهشی حکمت و فلسفۀ ایران

²استادیار گروه الهیات دانشگاه گنبدکاووس

چکیده

علت به دو قسم ایجادی و اِعدادی تقسیم می­شود. در فلسفۀ اسلامی، بر اساس تعریف و معیار علت، علت اعدادی مجازاً علت نامیده می­شود. در این مقاله با روشی فلسفی و با هدف تبیین جایگاه واقعی علت اعدادی در بین علل و بازخوانی برخی از مسائل فلسفی بحث علیت، اثبات می­شود که علیت امری تشکیکی است که دارای طیفی وسیعی از مراتب قوی و ضعیف است. وزان علت به وزان وجود است. علت و معلول از احکام وجود به شمار می­روند و وجود نیز مشکک است. مراتب قوی، علل ایجادی و مراتب ضعیف آن علل اعدادی هستند. بنابراین، علت اعدادی نیز به طور حقیقی علت اما در مرتبۀ ضعیف آن است. بر اساس معیارها، «معیت» یا «ابداعی بودن» شرط علت نیست و قرار دادن این دو در معیارهای علیت ناشی از تسرّی حکم جزء به کل است. روش این پژوهش، تحلیلی-عقلی است و هدف آن نیز تبیین جایگاه واقعی علت اعدادی در بین علل حقیقی است.

کلیدواژه‌ها

علت؛ علت اعدادی؛ علت ایجادی؛ علت معد

مراجع