ارزیابی تاب‌آوری شهری با استفاده از رویکرد عینی و ذهنی در طول طوفان Harvey

جغرافیا و مخاطرات محیطی

مقاله 13، دوره 12، شماره 2 - شماره پیاپی 46، تابستان 1402، صفحه 251-266   

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/geoeh.2022.74306.1146

نویسندگان

سمانه کلیدری^{* 1}؛ ابوالقاسم صادقی نیارکی²؛ مصطفی قدوسی³

¹دانشجوی کارشناسی ارشد سیستم‌های اطلاعات مکانی، دانشکده مهندسی نقشه‌برداری، دانشگاه صنعتی خواجه‌نصیرالدین طوسی

²استاد گروه مهندسی GIS دانشکده مهندسی نقشه‌برداری، دانشگاه صنعتی خواجه‌نصیرالدین طوسی

³دانشجوی دکترای سیستم‌های اطلاعات مکانی، دانشکده مهندسی نقشه‌برداری، دانشگاه صنعتی خواجه‌نصیرالدین طوسی

چکیده

فرم پایدار شهر­ها از زمان شکل‌گیری اولین شهرها مدنظر بوده است؛ اما با مواجه شدن روزافزون شهر­ها با عدم قطعیت­ها ازجمله بلایای طبیعی، تغییر آب‌وهوا، بحران­های خشکسالی، بحران انرژی و ... این پایداری مختل می­شود. زین سبب دستیابی به فرم تاب­آور و پایدار شهر­ها از اهمیت ویژه­ای برخوردار شده و این مفهوم مورد توجه بسیاری از محققان قرار گرفته است. تاب­آوری شهری مفهومی چند بعدی است که با استفاده از دو رویکرد عینی و ذهنی اندازه‌گیری می‌شود. این تحقیق به محاسبه تاب­آوری شهری ایالت تگزاس به دو رویکرد عینی و ذهنی در طول طوفان Harvey 2017 می­پردازد تا به ترتیب نمایشی از شرایط واقعی و ادراک مردم ارائه دهد و رابطه میان دو رویکرد را بررسی کند. در بخش عینی تحقیق، با ادغام شاخص­های اجتماعی، اقتصادی، زیرساختی، سازمانی با نسبت معین به روش DANP استخراج و به روش TOPSIS وزن­دهی می­شود. در روش DANP از نظرات کارشناسان استفاده شده که از پایایی بالایی برخوردار است. در بخش ذهنی از مجموعه داده­های توییتر استفاده می­شود و شاخص­ نسبت بکار گرفته می­شود. نتایج رویکرد عینی حاکی از آن است که تاب­آورترین شهر­ها عبارتند از Harris، Austin، Fort Bend، Galveston، Brazoria، Chambers و شهر­هایی با کمترین تاب­آوری عبارتند از Moore، Presidio، Dimmit، Starr، Jasper، Camron است. به‌منظور مقایسه تغییرات تاب­آوری در دو رویکرد درمجموع 24 شهرستان انتخاب شدند، زیرا این شهر­ها بیش از 50 پیام پس­زمینه توییتر داشتند و با تهدیدات مستقیم طوفان Harvey مواجه بودند. با توجه به نتایج به دست آمده ضریب همبستگی میان دو رویکرد در این شهر­ها 0.708 حاصل شد که اصطلاحاً گفته می­شود رابطه قوی و مستقیم بین دو به دوی رویکرد­ها وجود دارد و به معنی آن است که شهر­هایی که از نظر تاب­آوری در رده­های بالاتری قرار دارند، به هنگام مواجهه با بحران مشارکت بالایی در توییتر دارند. نتایج دو رویکرد عینی و ذهنی در مناطقی شرقی و نزدیکی اقیانوس اطلس که در مواجهه مستقیم طوفان قرار داشتند هم­راستا بوده است و هر چه به سمت غرب تگزاس می­رویم از هم ­سو بودن این دو رویکرد کاسته می­شود. دانش بدست‌آمده از این مطالعه می‌تواند بینش ارزشمندی را در استراتژی‌هایی برای استفاده از داده‌های شبکه­های اجتماعی برای افزایش تاب­آوری در برابر بلایای طبیعی فراهم کند و در بلایای مختلف نیز استفاده شود و نتایج برای سایر بلایا ارزیابی گردد.

کلیدواژه‌ها

تاب‌آوری شهری؛ رویکرد عینی؛ رویکرد ذهنی؛ روش‌های MCDM؛ آنالیز نسبت

مراجع