اثر ترکیب‌های کشت مخلوط سه‌گانه تأخیری چغندرقند (Beta vulgaris L.)، نخود (Cicer arietinum L.) و ماش (Vigna radiata L.) بر عملکرد و اجزای عملکرد

بوم شناسی کشاورزی

مقاله 9، دوره 15، شماره 1 - شماره پیاپی 55، 1402، صفحه 153-168   

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/agry.2022.20158.0

نویسندگان

علیرضا کوچکی^* ؛ مهدی نصیری محلاتی؛ محمد حسن هاتفی فرجیان؛ مینا هوشمند

گروه اگروتکنولوژی دانشکده کشاورزی، دانشگاه فردوسی مشهد، مشهد، ایران.

چکیده

در بوم‌نظام‌های کشاورزی، فشرده‌سازی پایدار به‌معنای بهبود خدمات بوم‌نظام‌، افزایش یا حفظ میزان تولید، همراه با کاهش نهاده‌ها مطرح شده است. کشت مخلوط از جمله نظام‌هایی هستند که از طریق بالا بردن تنوع و پیچیدگی افزایش پایداری سیستم را به دنبال خواهند داشت. بر این اساس، به‌منظور بررسی و مقایسه ترکیب‌های مختلف کشت مخلوط تأخیری سه گونه زراعی چغندرقند (Beta vulgaris L.)، نخود (Cicer arietinum L.) و ماش (Vigna radiata L.) سری‌های جایگزینی بر عملکرد و اجزای عملکرد، آزمایشی در مزرعه تحقیقاتی دانشکده کشاورزی دانشگاه فردوسی مشهد در سال زراعی 95-1394 در قالب طرح بلوک­های کامل تصادفی با سه تکرار و شش تیمار انجام گرفت. به‌دلیل طولانی بودن دوره رشد چغندرقند دو گونه لگوم (نخود و ماش) به‌عنوان گیاه همراه در طول دوره رشد این گیاه کاشته شد. تیمارها شامل نسبت‌های مخلوط 75 درصد چغندرقند + 25 درصد لگوم (نخود و ماش)، 50 درصد چغندرقند + 50 درصد لگوم (ماش و نخود) و 25 درصد چغندرقند + 75 درصد لگوم (ماش و نخود) و کشت خالص نخود (C)، ماش (M) و چغندرقند (S) در سری‌های جایگزینی بود. تراکم مطلوب برای چغندر شش بوته در مترمربع و برای نخود و ماش 20 بوته در مترمربع در نظر گرفته شد. صفات مورد مطالعه شامل اجزای عملکرد و عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک و شاخص برداشت در نخود و ماش و برای چغندرقند شامل عملکرد تر و خشک غده، عیار قند و عملکرد قند و نسبت برابری زمین بود. نتایج نشان داد که اثر ترکیب­های کشت مخلوط بر اجزای عملکرد و عملکرد دانه، عملکرد بیولوژیک نخود و ماش معنی­دار (05/0≥p) بود. همچنین در مورد صفات مورد مطالعه چغندرقند نیز به‌جز صفت وزن خشک غده که در سطح احتمال پنج درصد معنی‌دار بود، سایر صفات در سطح احتمال یک درصد معنی‌دار بود. نتایج نشان داد، بیشترین عملکرد دانه نخود مربوط به تیمار خالص (C) (با 2912 کیلوگرم در هکتار) بود و بالاترین عملکرد ماش را تیمار خالص (M) (با 83/1247 کیلوگرم در هکتار) به خود اختصاص داد. همچنین در مورد عملکرد غده تر چغندر نیز بالاترین مقدار عملکرد را تیمار خالص ( (S(با 65242 کیلوگرم در هکتار) دارا بود. ارزیابی نسبت برابری زمین نشان داد که بالاترین LER را نسبت 75 درصد لگوم (نخود و ماش) و 25 درصد چغندرقند به‌میزان 53/1 به خود اختصاص داد و کمترین آن را نسبت 25 درصد لگوم (نخود و ماش) و 75 چغندرقند به‌میزان 61/0 دارا بود. بنابراین، می‌توان نتیجه گرفت که استفاده از نظام‌ کشت مخلوط چغندرقند با لگوم‌ اثربخش بوده و به‌عنوان راهکار مناسبی در راستای تولید چغندرقند و لگوم نسبت به نظام‌های تک کشتی می‌باشد.

کلیدواژه‌ها

سری جایگزینی؛ عیار قند؛ فشرده‌سازی اکولوژیک؛ نسبت برابری زمین

مراجع