اثرات راهبردهای تطبیقی بر مدیریت منابع آب در دشت مشهد: کاربرد مدل‌های اقتصادی- هیدرولوژیکی و رفتاری

مجله اقتصاد و توسعه کشاورزی

مقاله 7، دوره 36، شماره 4 - شماره پیاپی 57، زمستان 1401، صفحه 431-445   

نوع مقاله: مقالات پژوهشی به زبان انگلیسی

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/jead.2022.78289.1151

نویسندگان

حسن سخدری؛ سامان ضیایی^* ؛ محمود احمدپور برازجانی؛ حمید محمدی

گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه زابل، زابل، ایران

چکیده

استان خراسان رضوی هم‌اکنون بحرانی‌ترین منابع آبی زیرزمینی در سطح کشور را داراست به طوری که افت سطح آب‌­های زیرزمینی در این استان به یک متر رسیده است. دشت مشهد در طی سال­های اخیر با بحران خشکسالی و کم‌آبی دست ‌و پنجه نرم می­‌کند. منشا بحران خشکسالی برداشت­های بی­رویه و گرمایش جهانی است. مدیریت جامع منابع آب با توجه به ماهیت پیچیده مسائل آب، رشد سریع جمعیت، نیاز به آب برای مصارف مختلف و منابع آبی محدود، نیازمند روش‌هایی است که دیدگاه‌های فنی، اقتصادی، زیست‌محیطی، اجتماعی و منطقی را در یک قالب یکپارچه گردآوری نماید. یکی از ابزارهای مدیریت جامع منابع آب، استفاده از روش‌های هیدرولوژیکی اقتصادی به منظور شبیه­سازی وضعیت کنونی حوضه­های آبریز و بررسی اثرات سناریوها و سیاست­های مختلف می­باشد. در مطالعه‌ی حاضر به منظور شبیه­سازی وضعیت هیدرولوژیکی دشت مشهد و بررسی اثرات سناریوهای مختلف از یک مدل اقتصادی- هیدرولوژیکی استفاده شد. در گام بعد به‌ منظور رسیدن به توافق با ذینفعان بر سر اجرای سناریوهای مختلف حفاظتی از مدل عامل محور استفاده گردید. نتایج مدل هیدرولوژیکی- اقتصادی نشان دادند که با اتخاذ سناریوهای تطبیقی امکان کاهش تقاضای آب بخش ‌کشاورزی و در نتیجه مصرف آب سطحی و زیرزمینی در این بخش وجود دارد. همچنین اجرای سناریوهای مختلف تطبیقی موجب تغییر الگوی کشت کنونی خواهد شد. از سوی دیگر نتایج مدل­سازی عامل محور نشان داد که میان میزان آب در دسترس ناشی از راهبردها و تقاضای آب تفاوت زیادی وجود دارد که این موضوع موجب خواهد شد که کشاورزان با اجرای سناریوهای حفاظتی همکاری نکنند. اما با به کارگیری سیاست­های تشویقی می­توان برخی از کشاورزان نماینده را به اجرای سناریوهای تطبیقی راضی نمود.

کلیدواژه‌ها

دشت مشهد؛ راهبردهای تطبیقی؛ منابع آب؛ مدل اقتصادی-هیدرولوژیکی

مراجع