پهنه‌بندی گسترة خطر فرونشست زمین در دشت سراب، با بهره‌گیری از الگوریتم‌های تحلیل چند معیاره MARCOS و CODAS

جغرافیا و مخاطرات محیطی

مقاله 7، دوره 11، شماره 4 - شماره پیاپی 44، زمستان 1401، صفحه 149-172   

نوع مقاله: ویژه نامه (چالش جهانی فرونشست زمین: مدیریت بحران یا بحران مدیریت)

شناسه دیجیتال (DOI): 10.22067/geoeh.2023.79331.1291

نویسندگان

صیاد اصغری سراسکانرود^{* 1}؛ الناز پیروزی²؛ لیلا آقایاری³

¹استاد ژئومورفولوژی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

²دکتری ژئومورفولوژی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

³دانشجوی دکتری ژئومورفولوژی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران

چکیده

یکی از مخاطرات پیش روی دشت­های کشور، مخاطره فرونشست است که سبب بروز مشکلات و معضلات فراوان در زمین­های کشاورزی، جاده­ها، خطوط انتقال نیرو و انرژی می­گردد. دشت سراب نیز در طی سال­های اخیر با افت شدید سطح آب زیرزمینی مواجه بوده که این عامل سبب گردیده تا این منطقه در معرض وقوع مخاطره فرونشست قرار گیرد. هدف این پژوهش بررسی و تحلیل مهم‌ترین عوامل دخیل در ایجاد خطر فرونشست دشت سراب و مشخص کردن سطوح مستعد که احتمالاً در آینده درگیر فرونشست خواهند شد، با بهره‌گیری از الگوریتم­های چند معیاره MARCOS و CODAS است. با توجه به نتایج حاصل از پهنه­بندی خطر فرونشست؛ معیار­های عمق آب، کاربری اراضی و شیب؛ به ترتیب با ضریب وزنی 194/0، 171/0 و 159/0، مهم‌ترین عوامل دخیل در ایجاد خطر فرونشست محدوده مطالعاتی می­باشند. با توجه به خروجی حاصل از روش MARCOS، به ترتیب؛ 50/167 و 09/276 کیلومتر­مربع از مساحت دشت سراب و طبق نتایج حاصل از به‌کارگیری روش CODAS، 13/187 و 03/279 کیلومتر­مربع از مساحت محدوده، در طبقۀ پرخطر و بحرانی قرار دارد. به‌علاوه، نقشه مستخرج از الگوریتمMARCOS و CODAS با عمق سطح آب چاه­ها به ترتیب؛ دارای مقدار ضریب همبستگی 77/ و 81/0 می­باشند و بین خروجی هر دو روش با نقشه سطح آب همبستگی دیده می­شود. به نظر می­رسد، نتایج حاصل از مطالعه حاضر، می­تواند به مدیران سازمانی و برنامه­ریزان منابع اراضی و خاک، در زمینة حفاظت و مدیریت منابع آبی و مخاطرات طبیعی و جلوگیری از تخریب سرزمین کمک شایانی نماید.

کلیدواژه‌ها

فرونشست؛ پهنه‌بندی؛ دشت سراب؛ الگوریتم‌های تحلیل چند معیاره

مراجع